Ieder zijn eigen pensioenpot

Ons pensioensysteem wordt gekenmerkt door solidaire risicodeling tussen de generaties en opleidingsniveaus. Jong subsidieert oud, laagopgeleiden de hoogopgeleiden. De solidariteit is pervers. Overweeg die solidariteit binnen de pensioenfondsen los te laten.

Individualiseer het stelsel zodat ieder weet wat in de pot zit en zich daarop kan voorbereiden. Solidariteit bestaat alleen bij de gratie van voldoende pensioenbuffers, schrijft Frits Bosch van Bureau Bosch in een gastbijdrage aan Fondsnieuws.

Hoewel er 800 miljard euro in kas is bij de fondsen is dat niet voldoende. Zestig procent is bestemd voor pensioenen die zijn ingegaan of binnen tien jaar ingaan. Vele pensioenfondsen zijn vergrijsde reuzen en komen in de uitkeringsfase.

Onderdekking
Hoogleraar Kocken rekende uit dat rijpe fondsen in forse onderdekking een beleggingsrendement van tien procent per jaar benodigen om te herstellen. Lagere rendementen resulteren in een neerwaartse acceleratie. Beseffen jongeren hun noodlot eigenlijk al?

Realiseren ze zich dat als het op de beurs tegenzit, zij erg lang moeten doorwerken? Belangentegenstellingen tussen jongere en oudere deelnemers dreigen extreem te worden. Dat kan nooit de bedoeling zijn van het pensioencontract. Terecht wordt thans onderkend dat pensioendeelnemers moet worden uitgelegd dat er risico’s aan pensioen zitten.

Verwachtingspatroon
Het oude adagium 'heb vertrouwen, het zit wel goed'  kan niet langer. Maar kun je altijd transparant en eerlijk zijn als een zekere mate van gegarandeerd pensioen, liefst met inflatiecompensatie, er niet inzit? Of wil je ook mogelijk nog grotere teleurstellingen communiceren? Verwachtingspatronen en realiteit sporen niet met elkaar.

Pensioendeelnemers geven telkens aan dat ze weinig risico willen lopen met hun pensioen. Jong en oud, hoog en laagopgeleiden zijn daar eensluidend over. Ze willen een zekerheid op minimum pensioen. Dat mag iets lager dan nu liggen maar wel met een garantie.

Hoe kun je daar aan tegemoet komen? Niet door te roepen dat ze geen zekerheid moeten willen, maar wel meer risico. Pensioendeelnemers geven nimmer aan dat ze meer keuzevrijheid willen, zeker niet als het toch niet hun eigen pot is. Net als nu zijn verschillende risicoprofielen overbodig. Moet een pensioendeelnemer een offensieve asset mix willen? Vergeet life cycles en cohorten.

Vet op de botten is er niet
Een pensioenfonds is een risicomijdende instelling. Er is beperkte ruimte om uit de fuik te komen die de vergrijzing en beursrisico’s voorschotelt. Hoe kan men denken dat het pensioenvermogen toereikend is als er amper genoeg is om de nominale verplichtingen te dekken?

Fondsen gaan dankzij de rentestijging beter, maar vet op de pensioenbotten is er niet. Er is een te geringe 'sense of urgency'.

Een beurscrisis als in 2008 die 115 miljard euro pensioenvermogen kostte is niet ondenkbaar, zie de schuldencrisis binnen de EU en de VS. De goudprijs staat niet voor niets zo hoog. Een nieuwe crisis kan niet goed opgevangen worden.

Handhaving van het huidige systeem lijkt derhalve een illusie. Doe het roer liever nu vrijwillig om, dan later gedwongen, zoals in Engeland gebeurde onder Thatcher. Pretendeer geen solidariteit die er niet meer is. Collectiviteit is er nog wel. Individualiseer het systeem binnen het collectief van het fonds. Ieder verplicht z’n eigen pensioenpot, risicomijdend beheerd.

Individueel systeem
De deelnemer weet in een individueel systeem waar hij/zij aan toe is, kan zijn/haar risico inschatten, en weet ook tijdig of het noodzakelijk is zich op een vermogenstekort voor te bereiden door nu al meer te gaan sparen voordat het te laat is.

De communicatie wordt helderder en eerlijker. De overdreven focus op de dekkingsgraad verdwijnt. De trend naar individualisering lijkt me duidelijk, zie ook PPI. De uitwerking en implementatie is moeilijk genoeg, maar: keep it simple, stupid!

De toegevoegde waarde van een pensioenfonds ligt niet in solidariteit, maar wel in professioneel beheer van risico en rendement, op collectieve basis efficiënter tegen lagere kosten. Australië en Chili geven een goed voorbeeld. Daarvan kan het beste pensioensysteem ter wereld leren.

Frits Bosch is dga van Bureau Bosch, asset consultancy.

 

Deel dit artikel:

E-mailStuur doorAfdrukkenPrintPDFPDF

reacties (2)

jongeren, Steven, 13 mei 2011, 10:30
Sommige jongeren beseffen de problemen. Waar deze jongeren tegenaan lopen is de mogelijkheid invloed te hebben op de regeling.

Als voorbeeld het ABP:
De belangenbehartiging en vormgeving van de regeling komt voort uit het onderhandelingsproces van de sociale partners. Op dit moment is de werkgever de enige welke inziet welke problemen er spelen naar de toekomst. Premie maximering is een juist middel, echter indien dit leid tot risicos welke alleen bij de actieven worden belegd is dit niet juist. Dit komt voort vanuit de mogelijkheden tot inspraak. Vakbonden denken vanuit hun eigen korte termijn belang/uitkering (uitkeringen voor de komende 10 jaar). Indien jongeren inspraak willen krijgen dienen zij verplicht lid te worden van deze vakbond welke de eigen korte termijn belangen behartigd. Hiernaast zal je indien je inspraak wilt uitoefenen, voorgedragen moeten worden vanuit deze vakbond voor een zetel aan de onderhandelingstafel of deelname in verantwoordings- of vertegenwoordigingsorgaan. Echter voordracht komt voort uit het old-boysnetwork. Inspraak, zeker bij tegendraads geluid, is moeilijk. Het raadplegen van de achterban van de vakbonden betreft met name de categorie 50-plus en geeft dus een vertekend beeld van de belangen en een meerderheid van stemmen zorgt voor de richtinggeving van het beleid, dit effect wordt versterkt door de vergrijzing van het fonds. Als klap op de vuurpijl krijgen de verouderde fondsen op grond van wetgeving een zetel in het p-fondsbestuur. Op deze wijze wordt/blijft de status-quo versterkt/gehandhaafd en zitten werkgevers straks met een groot probleem. Met de komende vergrijzing, lagere rendementen en de druk van de gepensioneerden om de eigen riante vaak altijd volledig geïndexeerde eindlonen en deels kapitaal gedekte nabestaandenpensioenen te indexeren, zal geen enkele weldenkende jongere nog een aanstelling accepteren bij de overheid. Deze zullen vervolgens alleen bereid zijn om via inhuur constructies arbeid te verrichten. Immers op deze wijze kunnen zij hun eigen arbeidsvoorwaarde pensioen veilig stellen. Het afschaffen van de ambtenarenstatus zal dit effect versterken. Immers baanzekerheid komt als zzp-er/inhuurkracht redelijk dicht in de buurt van een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd. Het voordeel wat betreft inhuur is dat de ene dag per week welke je werkt voor je pensioen (dit zal straks 1,5 dag per week worden) dan ook echt ten gunste aan jezelf zal komen. Bovenstaande wordt ook versterkt indien beseft wordt dat de graai in de kas van kabinet Lubbers in de jaren 90 deels is aangewend om arbeidsvoorwaarden voor de groep met rainte uitkering en te lage premieafdrachten te financieren. Indien deze gelden niet waren onttrokken was de positie van het fonds een stuk beter geweest en had de gestegen leeftijdsverwachting minder consequenties gehad.

Nu zeg ik niet dat de solidariteit volledig los gelaten moet worden maar als je je kop in het zand steekt door te stellen dat de eigen riante aanspraak waar 10 jaar te weinig premie voor is betaald, gefinancierd mag worden door je eigen kinderen/klein kinderen met een risico volle uitgeklede aanspraak lijkt mij niet getuigen van realisme/solidariteit. De problematiek in de overige landen in Europa is nog groter. De financiering van de AOW en zorg naar de toekomst wordt lastiger dan op dit moment. Onze inkomsten halen wij met name uit de export naar omringende EU-landen. Indien dit terugloopt zal de financieringsbron van de overheidsuitgaven een grotere component uit de inkomsten uit vroegere arbeid moeten halen. Dit zou kunnen betekenen dat jongeren nu de tekorten uit het verleden financieren en in de toekomst de tekorten met de eigen uitgeklede toezegging uit de 2e pijler dienen te financieren. Het voorstel van minister Kamp om naast het langer werken de maximale premieruimte te verlagen is een slechte voorbode dat er überhaupt nog iets overblijft.

Houden wij onze kop in het zand of dragen de sterkste schouders de zwaarste lasten (om het bij het adagium van links te houden)? Een andere oplossing is het splitsen van de verplichtingen per leeftijdscategorie. Hierdoor kunnen maatregelen genomen worden per categorie welke solidariteit onderling bevordert, maar schommelingen in de toezegging/uitkering kunnen veroorzaken (zowel ten gunste als ten nadele). Per groep kan gekozen worden welk middel wordt ingezet: premieverhoging, aanpassing toezegging/uitkering en geeft misschien meer inzicht en invloed op je eigen arbeidsvoorwaarde.
Lid Deelnemersraad, AStuijt, 12 mei 2011, 10:56
K.I.S.S., zegt Frits. Graag! Maar om daar te komen is met z'n allen voldoen aan de Trust rules (Zie: KPMG) de eerste, noodzakelijke stap. Of, zoals ik 't op school leerde: "Play the game and do nothing unfair!" Die vertrouwenregels zijn al erg lang bekend, minstens een eeuw!
Desondanks wagen uit de tijd gevallen polderaars het om zonder de noodzakelijke vertrouwenbasis aan onderhandelingen te beginnen over de radicale omvorming van het beste pensioenstelsel ter wereld!
Zo'n standpuntweergave als van Frits, een mens die ik hoog acht, is goed maar volstrekt "uit fase" met door sociale onbenullen veroorzaakte maatschappelijke en politieke situatie in Nederland!
En dus zal er niet naar behoren ( d.w.z. inhoudelijk) worden ingegaan op deze (en andere) waardevolle discussiebijdragen. Want terwijl die in de toiletten debatteren worden in de persconferenties machtspellen bekendgemaakt en bevorderd!
"Denk, aleer Ge doende zijt, doende denk dan nog?"

plaats uw reactie

Deze content wordt geblokkeerd, u kunt niet langer commentaar plaatsen.
U moet ingelogd zijn om commentaar te geven. Eerst registreren als u nog geen account hebt.

busy