Hollands kroonjuwelenfonds


Nu de Nederlandse staat een behoorlijk belang heeft opgebouwd in Air France–KLM is de discussie weer geopend over de vraag of het nu goed is om als overheid op afstand van het bedrijfsleven te staan dan wel om actief en politiek te participeren.

Het is duidelijk dat de combinatie van KLM en Schiphol een belangrijke rol speelt in de Nederlandse economie. Het is ook duidelijk dat politieke besluitvorming een belangrijke invloed heeft op de waarde van de onderneming afzonderlijk en op de waarde van deze ondernemingen voor de Nederlandse economie. Enkele voorbeelden van dergelijke beslissingen zijn het al of niet verruimen van het aantal vliegbewegingen, en/of het openen van vliegveld Lelystad.

Waar het hier om gaat is om een tegenwicht te bieden aan de Franse druk om de Nederlandse belangen te laten overvleugelen door vluchten te verplaatsen naar Parijs ten koste van Schiphol. Uiteraard kun je allerlei vraagtekens plaatsen bij deze actie. Waarom belegt de Nederlandse staat in een onderneming die zoveel CO2 uitstoot? Waarom hier wel de vrije markt verstoren en elders niet? De vraag waar de meeste mensen mee zitten in dit verband is misschien wel: waarom wordt er juist belastinggeld gebruikt voor deze actie? Had dat geld niet beter gebruikt kunnen worden voor de gezondheidszorg, het verlagen van de AOW-leeftijd, of het investeren in beter onderwijs?

Weinig zoden aan de dijk

Alhoewel een bedrag van 800 miljoen euro groot lijkt, zet het als eenmalige bijdrage waarschijnlijk te weinig zoden aan de dijk om echt een verschil te maken in zorg, pensioenen of onderwijs. Ik denk dat het geld op zich nog wel te rechtvaardigen is als een investering in de continuïteit van het cluster KLM-Schiphol. Tegelijkertijd is het echter niet nodig dat deze overheidsparticipaties automatisch uit belastinggeld moeten worden gefinancierd. De overheid zou ook een speciaal beleggingsfonds voor dit soort participaties kunnen opzetten. Hier kunnen dan de aandelen van alle overheidsdeelnemingen in worden gestopt.

Makkelijker gezegd

Dit is overigens gemakkelijker gezegd dan gedaan. Bestaat er belangstelling voor een beleggingsfonds waarbij de zeggenschap van aandelen wordt uitgeoefend door een soevereine staat? Normaal gesproken doet een belegger in een beleggingsfonds ook afstand van zijn stemrecht, en het is vaak ook erg onduidelijk hoe het beleggingsfonds vervolgens gebruikmaakt van dit stemrecht. Het is in ieder geval een mooie manier om de resultaten van staatsportefeuilles overzichtelijk in kaart te brengen.

Door de staatsparticipaties te organiseren als een beleggingsfonds dat toegankelijk is voor het publiek loopt de staat uiteindelijk weinig risico. In het ergste geval heeft niemand belangstelling, en dan zijn de wellicht iets hogere kosten voor de juridische structuur het maximale verlies. De overheid zou dan kunnen proberen om een belegging in deze portefeuille fiscaal iets aantrekkelijker te kunnen maken. In het gunstigste geval lukt het om de volledige portefeuille op deze wijze te financieren.

Auke Plantinga is universitair hoofddocent aan de faculteit economie en bedrijfskunde van de Rijksuniversiteit Groningen.