Pensioenpijn is lont van de volgende crisis


Daar stond ze, Theresa May, op de stoep van Downing Street 10. Ze was na drie jaar premierschap er niet in geslaagd om de bij een referendum uitgesproken wens van een meerderheid van het Britse volk tot uitvoering te brengen: brexit. De domineesdochter legde met betraande ogen haar vermoeide hoofd in de schoot van het op hol geslagen Lagerhuis.

Een moedige vrouw, dat wel, die geprobeerd heeft het onmogelijke te bereiken, terwijl ze vanaf de eerste dag van haar aantreden is verraden door haar laffe – overwegend – mannelijke backbenchers, die wel de brand van het referendum hadden gesticht, maar het bluswerk aan haar overlieten. 

Groot-Brittannië heeft binnen enkele weken zijn nieuwe premier. Het zal waarschijnlijk een hardliner uit de Conservatieve partij zijn die brexit zal forceren door zonder deal uit de Europese Unie te stappen. Zo’n besluit zal voor langjarig ongemak zorgen en de cohesie in Europa verzwakken. Het is koren op de molen van de machtsdenkers, de intriganten en de populisten die nu de wereldpolitiek bevolken. De toekomst zal uitwijzen of de tactiek die Brussel, Parijs en Berlijn in de brexitonderhandelingen hebben ingezet, niet als een boemerang terugkomt. 

We leven in historische tijden. Grote technologische en maatschappelijke verschuivingen in combinatie met een veranderend machtsevenwicht in de wereld maken de toekomst ongewis. De conjuncturele uitdaging is dat de blessuretijd van deze cyclus in zicht komt. Dat is voor assetallocatiestrategen reden om risico’s af te bouwen en de aandelenexposure terug te brengen naar neutraal. 

Gezaghebbende waarnemers van de financiële markten, zoals hedgefondsmanager Ray Dalio, waarschuwen dat er ook een structurele uitdaging in het verschiet ligt. Zij stellen dat de crisis helemaal nog niet voorbij is, maar dat de nale nog moet komen. Sinds 2008 zijn we van een krediet- naar een landencrisis gegaan en nu stevenen we af op een pensioencrisis. Die is deels het gevolg van de aanpak van de kredietcrisis: kwantitatieve verruiming in combinatie met lage rente veroorzaakten lage rendementen (op ‘risicovrije beleggingen’ als obligaties). Mede hierdoor zijn er veertig miljoen huishoudens in de VS die geen pensioen hebben opgebouwd. Tegelijkertijd neemt de levensverwachting toe en rijzen de kosten voor de gezondheidszorg de pan uit. 

Het medicijn van de centrale banken blijkt erger dan de kwaal: het heeft een assetbubbel veroorzaakt, waardoor er volgens analisten nu sprake is van de grootste vermogenskloof in de wereldgeschiedenis. Volgens Dalio komt de finale van deze sluipende crisis als mensen aanspraak gaan maken op hun pensioen. Een bail-out van de overheid is dan nodig, maar ook een nieuwe architectuur van het complete stelsel, omdat miljoenen Amerikanen voor hun oude dag afhankelijk blijken te zijn van de staat of van liefdadigheid – dat u gewaarschuwd bent. 

Cees van Lotringen is hoofdredacteur van Fondsnieuws.