De veerkracht van mens en economie


In deze tijden van economische malaise is het niet vreemd als zwartgalligheid de overhand krijgt. Voor sommige sectoren zal de crisis blijvende negatieve impact hebben en er zullen bedrijven over de kop gaan, met alle nare gevolgen voor eigenaren, werknemers, leveranciers, klanten, financiers en overige betrokkenen.

De geschiedenis leert ons echter dat de mens en de economie als systeem een enorme veerkracht hebben. Cruciaal daarin is de ondernemingszin van de mens en het feit dat ondernemers steeds weer handel zien en daarop inspelen.

De huidige pandemie heeft verschrikkelijke gevolgen voor de samenleving, met veel persoonlijk leed en hoge aantallen mensen die aan het virus overlijden. Er wordt een zware wissel getrokken op het gemoed en ook op de economie. Al hebben de aandelenmarkten zich al weer redelijk hersteld van de snelle en zware prijsval, de langere termijnimpact van de pandemie op de economie is nog zeer onduidelijk. Deze zal naar alle waarschijnlijkheid op zijn minst stevig zijn.

Koersbewegingen kunnen, en zullen naar alle waarschijnlijkheid, de komende maanden volatiel blijven. Gegeven de getoonde veerkracht van de mens en van de economie na externe schokken zoals pandemieën en oorlogen, en ook na economische en financiële schokken zoals de Kredietcrisis, toont de geschiedenis echter dat we voor de iets langere termijn zeker positief kunnen zijn over de economie.

Eerdere epidemieën

Marguerita Cheng beschrijft in Forbes (27 april 2020) dat de Spaanse Griep, die van 1918 tot 1920 rondwaarde, veel doden veroorzaakte (meer slachtoffers dan in de Eerste Wereldoorlog), maar, na een korte en diepe depressie, gevolgd werd door bijna 10 jaar ongebreidelde groei in de ’Roaring Twenties’. Zij schrijft ook dat de pestepidemieën van 1346 tot 1353, met zeer hoge sterftepercentages, opmaat waren voor een economische bloeiperiode die de basis creëerde waaruit de Renaissance ontsproot.

Een onderzoek van Marc Franke en Matthijs Korevaar (2020) naar huizenprijzen in tijden van pandemieën in het verleden, laat zien dat ook deze zeer veerkrachtig bleken. Bij uitbraken van cholera in Parijs en de pest in Amsterdam daalden de huizenprijzen in de maanden na de uitbraak van een pandemie met 10 tot 13 procent. De prijzen kwamen daarna echter snel weer op het oude niveau terug.

Ondanks de vaak hoge sterftepercentages in deze steden door de pandemieën, herstelde het bedrijfsleven zich relatief snel. In navolging daarvan zorgde de vraag naar arbeid en daarmee de toestroom van migranten van buiten de stad, dat de vraagkant van de huizenmarkt ook weer snel aantrok. Door de aard van huurcontracten bleken pandemieën overigens nauwelijks impact te hebben op huurprijzen in deze steden.

Grotere rampspoed overwonnen

Zelfs bij complete destructie van een gebied krabbelt door het creëren van mogelijkheden om weer te ondernemen zo’n gebied toch relatief snel weer op. De scriptie van le Comte (2014) over de hypotheekmarkt van Bodegraven tussen 1670 en 1780 beschrijft hoe er, nadat het Franse leger op de terugtocht uit de Lage Landen in 1672 Bodegraven met de grond gelijk had gemaakt en de omliggende polders had verwoest, met een hausse aan hypotheken geld kwam voor de boeren om hun boerderijen te herstellen en hun bedrijf voort te zetten. Hierdoor herstelde de lokale economie zich relatief snel weer.

De handel gaat door

In het boek “Cities of Commerce” laat Oscar Gelderblom zien hoe handelaren in Brugge, Antwerpen en Amsterdam tussen 1250 en 1650 ondanks oorlogen, pandemieën, handelsconflicten, kaapvaarders en schepen die ten onder gingen op zee, iedere keer weer manieren vonden om handel te blijven drijven en de economie (weer) verder draaiend te krijgen.

Hij laat zien hoe ondernemers en lokale overheden van die steden veerkracht toonden, instituties en wetten aanpasten en door de tijd heen de handel konden laten blijven groeien. De stedelijke economieën bleken veerkrachtig in het aanzien van vele tegenslagen.

Kansen zien

Ook in deze tijd is het goed om in ons achterhoofd te houden dat mensen en de economie veerkrachtig zijn. De snelheid waarmee bedrijven aanpassingen hebben gemaakt om op grote schaal thuiswerken te faciliteren en zo in grote mate hun werkzaamheden door te laten gaan, laat zien dat ondernemers flexibel zijn en actie ondernemen. Veel restaurants zijn, nadat ze hun deuren moesten sluiten vanwege de coronamaatregelen, snel omgeschakeld naar afhaal en bezorging om zo contact te houden met hun klanten en zo toch draaiend te blijven. Ondernemers blijven kansen zien en blijven doorgaan met proberen deze kansen te benutten.

Daan Potjer is econoom, blogger en was laatstelijk chief operating officer van Dynamic Credit.