Waarom de rente zo laag is


De extreem lage rentes komen mede voort uit de aanpassingen door regelgevers en toezichthouders die wereldwijd zijn gedaan ná de kredietcrisis.

Tijdens de kredietcrisis moesten wereldwijd overheden banken en verzekeraars redden van de ondergang. Om te voorkomen dat dit nog een keer zou gebeuren zijn er op nationaal en internationaal niveau maatregelen getroffen om het nemen van risico’s door banken en verzekeraars te beperken.  De verwevenheid heeft vervolgens geleid tot de eurocrisis omdat overheden van landen met een groot financieel stelsel kwetsbaar bleven.

Mede vanwege deze reden kocht de Europese Centrale Bank staatsobligaties op van de EMU-landen. Dit heeft ertoe geleid dat de rentes van alle Europese landen gedaald zijn. Niet alleen aan de vraagzijde speelt de regelgeving een rol. Aan de aanbodszijde speelt het stabiliteitspact bijvoorbeeld een rol.

Deze schrijft voor dat landen een begrotingstekort moeten hebben van maximaal 3 procent en een staatschuld van 60 procent. Met name de Noord Europese EMU-landen proberen al enige tijd hieraan te voldoen, wat betekent dat zij al jarenlang structureel minder staatsleningen uitschrijven. Dit terwijl de ECB de afgelopen jaren juist structureel is blijven opkopen. Dus enerzijds een kleiner aanbod van staatsleningen, maar aan de andere zijde meer kopers (een héle grote dus in de vorm van de ECB). Dit kan niet anders dan leiden tot lagere rentes.

Forse kapitaalverplichtingen

Ook de grote spelers in de staatsleningenmarkt, zoals verzekeraars, pensioenfondsen en banken zijn beïnvloed in het nemen van hun beleggingsbeslissingen na de kredietcrisis. Elke categorie van deze drie institutionele beleggers kent zijn eigen framework van regelgeving waaraan zij moet moeten voldoen. In de kern komt deze regelgeving voor hen alle drie erop neer dat zij kapitaal opzij moeten zetten voor hun gekozen beleggingen. Hoe meer risico een beleggingsinstrument kent, hoe groter het kapitaal is wat zij moeten aanhouden.

Dit geldt echter niet voor staatsleningen, uitgegeven door Europese overheden. Deze worden gezien als kapitaalsvrij, dat betekent dat zij nul extra kapitaal moeten aanhouden als een staatslening wordt gekozen als belegging. Dit betekent aangemoedigd door de branche toezichthouders dat er meer staatsleningen gekocht worden.

Het effect van wet- en regelgeving

Met bovenstaande wil ik niet suggereren dat de lage rentes alleen het gevolg zijn van aan aanpassingen door de wet- en regelgevers en dat de gekozen maatregelen per definitie niet goed zijn. Maar wel dat de rentes duidelijk lager zijn dan dat ze zouden hebben gestaan zonder deze maatregelen.

Oplossingen zouden kunnen zijn het afbouwen van de eerder gedane aankopen van obligaties voortkomende uit QE en zeker niet het weer starten van een nieuwe ronde van het opkopen van staatsobligaties. Verder zouden de risicoclassificaties van beleggingen van de drie groepen institutionele beleggers opnieuw bekeken kunnen worden. Immers staatsleningen zijn natuurlijk niet per definitie vrij van risico, dus is een nul weging van kapitaalbeslag sowieso wel terecht? Laat dit dan alleen zo zijn voor AAA-landen.

Aandelen worden tot maximaal 49 procent aangeslagen voor kapitaalbeslag, is dit wel te rechtvaardigen voor een breed gespreide aandelenportefeuille? Ik herinner me nog de donkerste dagen van de kredietcrisis. De meeste liquiditeit lag destijds in aandelen en niet in staatsleningen.

Erik Bakker, Directie OHV Vermogensbeheer.