Het confectiepak van de AFM


Theodor Kockelkoren, bestuurder van de Autoriteit Financiële Markten, deed onlangs bij Newsroom - het gezamenlijke programma van FD en BNR - een pijnlijke bekentenis.

Hij verklaarde dat de AFM en het ministerie van Financiën niet hadden voorzien dat er BTW geheven zou worden op de adviesfee die banken hun klanten voor advies in rekening zullen brengen. Aanleiding voor deze onvoorziene kostenverhoging is een uitspraak van het Europese Hof van justitie.

 

 BTW-verhoging
De BTW-verhoging is relevant nu het ministerie van Financiën per 1 januari 2014 een provisieverbod heeft opgelegd voor beleggingsdiensten die banken en andere vermogensbeheerders aan hun klanten aanbieden. Tot dusver was de praktijk dat de banken een distributievergoeding van de fondshuizen kregen voor het aanbieden van hun producten. Die vergoeding werd verrekend in de beheervergoeding die de eindklant voor het hebben van een beleggingsfonds betaalt - de zogenoemde kickback of rebate.

De AFM vindt dat het product van het fondshuis en de adviesdienst van de bank uit elkaar getrokken moeten worden, wat een terecht punt is. Niet alleen verhoogt dat de transparantie voor de klant, maar ook de kwaliteit van de dienstverlening - zo is de verwachting.

Provisieverbod
Het provisieverbod heeft echter wel een prijs. Banken hebben de AFM in de afgelopen jaren gewaarschuwd dat de afschaffing van dit model ertoe kan leiden dat advies voor veel klanten te duur en dus onbereikbaar wordt. De banken zullen namelijk uitgaan van hun bestaande kostenbasis en daar de fees op afstemmen. Veel rek hebben de banken voor een scherpe prijsstelling niet, nu de bestaande inkomstenbronnen door de crisis zwaar onder druk staan. De verwachting is dat advies, zeker na de uitspraak van het Hof over de verplichte BTW, duurder zal worden.

Dat heeft vergaande consequenties, zo weet ook de AFM en zij anticipeert daar dan ook op: bestuurder Kockelkoren erkent dat veel klanten zullen overstappen van advies naar execution only.

Confectiepak
De rechtvaardiging die hij daaraan geeft, is discutabel: veel klanten die nu advies krijgen, zullen dat te duur vinden en beseffen dat zij nu een maatpak hebben en dat zij eigenlijk ook met een confectiepak uit de voeten kunnen. En zo had Kockelkoren eerder in Newsroom verklaard: 'Execution only is als een winkel. Je koopt er je product en je gaat weer weg.'

Maar juist daar wringt de schoen: beleggen of vermogen beheren - om van financiële planning maar te zwijgen - is helemaal geen confectie. Dat is nu juist een voorbeeld van de denkfout die de AFM maakt.

Want noch de mogelijkheden en de ambities, noch de wensen en de risico's van een klant zijn te vatten in een uitwisselbaar standaardprofiel van 'slaapt u wel goed als u 10 procent verlies op uw portefeuille heeft gemaakt?'.

Dat Kockelkoren particulieren een confectie- in plaats van een maatpak aanpraat, is ook niet in het belang van de klant. Want vrijwel alle onderzoeken wijzen uit dat particulieren helemaal niet geschikt zijn om zelf te beleggen. Ze hebben er de kennis, het geduld en de focus niet voor.

Beter zou het zijn dat de wetgever adviesdiensten, en dan met name het maken van een financieel plan, (geheel of gedeeltelijk) fiscaal aftrekbaar zou maken.

Tour de force voor banken
Maar gedane zaken nemen geen keer: het besluit is genomen, het provisiemodel verdwijnt. Zowel voor de klant als voor de bank wordt een (brede) adviesdienst te duur. Execution only zal - zeker voor de onderkant van de markt - het heersende concept onder banken moeten worden. Dat is echter een volstrekt andere wereld, met een ander bedienings- en verdienmodel. Voor banken is dat een tour de force.

Bank wordt uitgeverij
Banken zullen meer de karakteristieken van een door content, digitale communicatie en technologie gedreven uitgeverij (moeten) krijgen. De vraag is of de grootbank daar per 1 januari 2014 voor geëquipeerd is en het is óók de vraag of de autoriteiten zich dat bij de snelle invoering van het provisieverbod hebben gerealiseerd. Misschien moet ook die constatering op enig moment in de annalen van de toezichthouder worden bijgeschreven als 'onvoorzien'.

Cees van Lotringen is mede-oprichter en hoofdredacteur van Fondsnieuws.