Ieder zijn eigen pensioenpot


Ons pensioensysteem wordt gekenmerkt door solidaire risicodeling tussen de generaties en opleidingsniveaus. Jong subsidieert oud, laagopgeleiden de hoogopgeleiden. De solidariteit is pervers. Overweeg die solidariteit binnen de pensioenfondsen los te laten.

Individualiseer het stelsel zodat ieder weet wat in de pot zit en zich daarop kan voorbereiden. Solidariteit bestaat alleen bij de gratie van voldoende pensioenbuffers, schrijft Frits Bosch van Bureau Bosch in een gastbijdrage aan Fondsnieuws.

Hoewel er 800 miljard euro in kas is bij de fondsen is dat niet voldoende. Zestig procent is bestemd voor pensioenen die zijn ingegaan of binnen tien jaar ingaan. Vele pensioenfondsen zijn vergrijsde reuzen en komen in de uitkeringsfase.

Onderdekking
Hoogleraar Kocken rekende uit dat rijpe fondsen in forse onderdekking een beleggingsrendement van tien procent per jaar benodigen om te herstellen. Lagere rendementen resulteren in een neerwaartse acceleratie. Beseffen jongeren hun noodlot eigenlijk al?

Realiseren ze zich dat als het op de beurs tegenzit, zij erg lang moeten doorwerken? Belangentegenstellingen tussen jongere en oudere deelnemers dreigen extreem te worden. Dat kan nooit de bedoeling zijn van het pensioencontract. Terecht wordt thans onderkend dat pensioendeelnemers moet worden uitgelegd dat er risico’s aan pensioen zitten.

Verwachtingspatroon
Het oude adagium 'heb vertrouwen, het zit wel goed'  kan niet langer. Maar kun je altijd transparant en eerlijk zijn als een zekere mate van gegarandeerd pensioen, liefst met inflatiecompensatie, er niet inzit? Of wil je ook mogelijk nog grotere teleurstellingen communiceren? Verwachtingspatronen en realiteit sporen niet met elkaar.

Pensioendeelnemers geven telkens aan dat ze weinig risico willen lopen met hun pensioen. Jong en oud, hoog en laagopgeleiden zijn daar eensluidend over. Ze willen een zekerheid op minimum pensioen. Dat mag iets lager dan nu liggen maar wel met een garantie.

Hoe kun je daar aan tegemoet komen? Niet door te roepen dat ze geen zekerheid moeten willen, maar wel meer risico. Pensioendeelnemers geven nimmer aan dat ze meer keuzevrijheid willen, zeker niet als het toch niet hun eigen pot is. Net als nu zijn verschillende risicoprofielen overbodig. Moet een pensioendeelnemer een offensieve asset mix willen? Vergeet life cycles en cohorten.

Vet op de botten is er niet
Een pensioenfonds is een risicomijdende instelling. Er is beperkte ruimte om uit de fuik te komen die de vergrijzing en beursrisico’s voorschotelt. Hoe kan men denken dat het pensioenvermogen toereikend is als er amper genoeg is om de nominale verplichtingen te dekken?

Fondsen gaan dankzij de rentestijging beter, maar vet op de pensioenbotten is er niet. Er is een te geringe 'sense of urgency'.

Een beurscrisis als in 2008 die 115 miljard euro pensioenvermogen kostte is niet ondenkbaar, zie de schuldencrisis binnen de EU en de VS. De goudprijs staat niet voor niets zo hoog. Een nieuwe crisis kan niet goed opgevangen worden.

Handhaving van het huidige systeem lijkt derhalve een illusie. Doe het roer liever nu vrijwillig om, dan later gedwongen, zoals in Engeland gebeurde onder Thatcher. Pretendeer geen solidariteit die er niet meer is. Collectiviteit is er nog wel. Individualiseer het systeem binnen het collectief van het fonds. Ieder verplicht z’n eigen pensioenpot, risicomijdend beheerd.

Individueel systeem
De deelnemer weet in een individueel systeem waar hij/zij aan toe is, kan zijn/haar risico inschatten, en weet ook tijdig of het noodzakelijk is zich op een vermogenstekort voor te bereiden door nu al meer te gaan sparen voordat het te laat is.

De communicatie wordt helderder en eerlijker. De overdreven focus op de dekkingsgraad verdwijnt. De trend naar individualisering lijkt me duidelijk, zie ook PPI. De uitwerking en implementatie is moeilijk genoeg, maar: keep it simple, stupid!

De toegevoegde waarde van een pensioenfonds ligt niet in solidariteit, maar wel in professioneel beheer van risico en rendement, op collectieve basis efficiënter tegen lagere kosten. Australië en Chili geven een goed voorbeeld. Daarvan kan het beste pensioensysteem ter wereld leren.

Frits Bosch is dga van Bureau Bosch, asset consultancy.