Uitweg uit de crisis


Het is karigheid troef bij Europese regeringen. Het keurslijf van bezuinigingen en aan gezinnen en bedrijven opgelegde soberheid is echter funest voor de economie.

Als de groei niet gestimuleerd wordt, storten de belastinginkomsten in, terwijl de begrotingstekorten en de overheidsschulden de pan uit rijzen.Dat ondanks hogere belastingtarieven, want bij economische krimp worden deze belastingen over een slinkende belastingbasis geheven.

Gezinnen en bedrijven sparen meer om hun schulden te kunnen aflossen. Een depressie kan daarom slechts afgewend worden als het gemis aan particuliere investeringen door overheidsbestedingen wordt goedgemaakt.

Japan
Japan laat zien hoe essentieel compenserende overheidsbestedingen zijn wanneer de private sector op schuldafbouw overschakelt. In 1997 en opnieuw in 2001 trok Japan voortijdig de broekriem aan, hoofdzakelijk via belastingverhogingen, wat verwoestende gevolgen voor de economische groei had.

Niet alleen moeten de kosten van het overheidsapparaat worden verlaagd. Regeringen moeten ook stoppen met het gepraat over grote R&D- en infrastructuurprogramma’s en die daadwerkelijk in gang zetten om de productiviteit van hun economieën de komende jaren te vergroten.

Alleen maar begrotingsdiscipline opleggen via bestedingsingrepen en belastingverhogingen is gedoemd te mislukken.

Niet goed doordacht

Waarom lopen Europese regeringen, de een na de ander, dan toch in de val van strikte bezuinigingen? Deze wil om schulden af te bouwen is door gebrek aan ervaring gewoon niet goed doordacht.

Effectieve oplossingen bereiken zelden de oren van de politici, en als dat al wel het geval is, gaan zij zo drastisch in tegen de officiële denkwijze dat zij nauwelijks serieus overwogen worden.

Het is gemakkelijker om een beslissing te nemen die verkeerd is, maar niet betwist wordt door degenen die de gevolgen dragen, dan een besluit te nemen dat juist is, maar als irrationeel wordt beschouwd.
 
Dilemma

Op alle fronten kennen besluitvormers dit dilemma. Zoals Voltaire al opmerkte ‘is het gevaarlijk om gelijk te hebben als de gevestigde orde ernaast zit’. Wie het waagt om de juiste uitweg te kiezen, moet over een vrijheid van handelen beschikken die maar weinig democratische politici gegeven is.

Gaat u maar eens in de Italiaanse schoenen van Mario Monti staan, of in het schoeisel van Nicolas Sarkozy: terwijl iedereen ‘aanvaard’ heeft dat vermindering van begrotingstekorten op dit moment essentieel is, zouden deze mannen juist een beleid moeten voorstellen en implementeren dat niet alleen tegen de algemene overtuigingen ingaat en de aanbevelingen van kredietbeoordelaars in de wind slaat, maar waarmee zij ook nog eens de toorn van de financiële markten riskeren.

Zo’n stap vraagt om een geweldige politieke moed. Een dergelijk besluit moet echter wel genomen worden voordat de desastreuze gevolgen van het huidige begrotingsbeleid geen andere opties meer openlaten.

Verruimend monetair beleid
Om een begrotingsbeleid te kunnen invoeren dat zich niet alleen op investeringen in infrastructuur, maar ook op gelijktijdige vermindering van de lopende bestedingen richt, dient er reeds sprake te zijn van een verruimend monetair beleid.

De kosten van de overheidsschuld kunnen dan beperkt worden, ook al zijn de bestedingen hoger. Zonder een expliciet verruimend monetair beleid is het onmogelijk om een begrotingsbeleid te voeren waarmee de groei gestimuleerd wordt.

Veel marktpartijen zijn er immers van overtuigd dat we eerst de tekorten moeten terugbrengen om de kosten van financiering van de overheidsschuld te kunnen verminderen.

‘Geldgever in laatste instantie’
De Europese Centrale Bank moet ‘geldgever in laatste instantie’ worden. Die rol van achtervanger wordt sowieso door alle andere grote centrale banken gespeeld die ongelimiteerde hoeveelheden obligaties kunnen kopen die door hun eigen overheid uitgegeven zijn.

Het is een misvatting om te denken dat de ECB aan haar mandaat geketend zit en slechts bevoegd is om de prijsstabiliteit te handhaven. Prijsstabiliteit hangt af van de integriteit van het financiële systeem en afgaande op de gevolgen die monetaire beleidsbesluiten op de reële economie hebben, is die niet langer gegarandeerd.

Onorthodoxe oplossingen - zoals het verlagen van het voornaamste rentetarief naar 0% en het ongelimiteerd aankopen van obligaties van worstelende landen - zijn gezien dit disfunctioneren gerechtvaardigd.

Gebrek aan moed

Waarom gebeurt dit dan niet? Ook dat is een kwestie van gebrek aan moed. Iedereen onttrekt zich aan zijn/haar verantwoordelijkheid omdat Duitsland niet toestaat dat de ECB een ruimer mandaat krijgt dat lijkt op dat van andere centrale banken.

Deze misvatting, die een ondraaglijke druk op de schouders van de Duitse kanselier legt, wringt op twee punten. Allereerst zegt Duitsland herhaaldelijk dat de ECB politiek onafhankelijk is. Maar de onafhankelijkheid van de ECB geldt niet alleen tegenover politici die aandringen op een centrale bank Amerikaanse stijl, maar ook tegenover hen die op een door Duitsland geïnspireerde centrale bank aandringen.

Ten tweede worden monetaire beleidsbesluiten genomen door de 23 leden van de Raad van Bestuur van de ECB, op basis van het principe van één stem per lidstaat. In het bestuur hebben dus één Duitser, één Nederlander en één Fin zitting, maar ook één Griek, één Ier, één Portugees, één Spanjaard, één Italiaan, één Fransman, enzovoort.

Het besluit om de integriteit van het financiële systeem te beschermen met behulp van omvangrijke aankopen van schuldpapier van landen die in problemen verkeren en zeer lage rentes – waarbij de omvang van de crisis als rechtvaardiging dient - ligt dus geheel in de handen van 23 individuen in de Raad van Bestuur.

Moedige mannen

Er zijn 12 moedige mannen nodig die de vrijheid hebben om te stemmen zoals zij passend achten, om een meerderheid te vormen die in staat is om het juiste contraire besluit te nemen.

Het gelijktijdig invoeren van stimulerend begrotings- en monetair beleid is essentieel om de Europese economie weer via groei op het goede pad te krijgen. Groei en een zwakkere euro vormen namelijk de enige remedie voor de worstelende eurozone.

Frédéric Leroux is Global Manager bij Carmignac Gestion.