Belastingregime, tijd voor nieuwe aanpak?


In 2016 oordeelde de Europese Commissie dat de Ierse overheid het Amerikaanse Apple belastingvoordelen had gegeven die neerkwamen op ongeoorloofde staatssteun. Daarom moest Apple alsnog 13 miljard euro aan belasting betalen in Ierland. Apple ging in beroep. 

Voor de Ierse schatkist lag ogenschijnlijk een fijne meevaller in het verschiet, want 13 mrd euro was in 2016 een kleine 5% van het BBP. Toch ging ook de Ierse overheid tegen de beslissing in beroep. Zij wilde niet het risico lopen dat buitenlandse bedrijven het land als onbetrouwbaar zouden beschouwen en om die reden vaarwel zouden zeggen. Vorige week werd de Europese Commissie door de rechter in niet mis te verstane termen in het ongelijk gesteld. 

Een paar dagen eerder werd in ons land een initiatiefwet ingediend om bedrijven die verhuizen naar een land zonder dividendbelasting een gepeperde rekening te sturen. Kennelijk kan die initiatiefwet op behoorlijke steun in de Kamer rekenen.

Belastingregime oneerlijk? 

Ik verbaas mij nogal over de discussie rond de dividendbelasting. Dividend is een uitkering van een stuk winst waarover de fiscus al winstbelasting heeft kunnen heffen. De belasting op dividend is vervolgens een voorheffing voor de inkomstenbelasting. Eigenlijk dragen alleen niet-ingezeten aandeelhouders die de dividendbelasting niet kunnen verrekenen of terugvorderen de last. Het is daarbij de vraag of het terecht is dat zulke partijen een belastingclaim in ons land wordt opgelegd. Het lijkt verdacht veel op een soort toeristenbelasting. De vraag is vooral hoe de initiatiefwet de aantrekkelijkheid van ons land als vestigingsplaats beïnvloedt. 

Ierland wordt regelmatig bekritiseerd omdat het belastingregime oneerlijke concurrentie zou veroorzaken. Wat is dat eigenlijk, oneerlijke concurrentie tussen landen?

Landen verschillen in veel opzichten. Landen met een talrijke bevolking hebben een grote thuismarkt, een positieve vestigingsplaatsfactor. Andere landen zijn klein. Sommige landen zijn gezegend met een rijkdom aan natuurlijke hulpbronnen die andere landen weer niet hebben. Het klimaat verschilt waardoor sommige landen meer toeristen aantrekken dan andere. Sommige landen hebben via grote rivieren toegang tot een omvangrijk en rijk ‘Hinterland’. Andere landen moeten het zonder doen. Al deze dingen tellen mee in de strijd om bedrijvigheid aan te trekken. Hoe ‘eerlijk’ zijn die verschillen?

De succesformule van Ierland

Ierland is een mooi, klein en tamelijk leeg land. Maar, het land heeft als vestigingsplaats een ongunstige ligging, in de periferie van Europa. Het land heeft ook weinig natuurlijke hulpbronnen en een industrieel verleden heeft het evenmin. Eeuwenlang is het land overheerst door een buitenlandse mogendheid die Iers ondernemerschap de kop in drukte. Economisch gezien leidde dit tot een situatie van te weinig kapitaal en een relatieve overvloed aan mensen. Deze combinatie heeft het land eeuwenlang veroordeeld tot een bestaan in armoede en voortdurende emigratie. 

In de jaren tachtig heeft het land regelgeving en het belastingregime ontdekt als instrumenten om de aantrekkelijkheid als vestigingsplaats te bevorderen in een globaliserende wereld. De combinatie van hoge persoonlijke belastingen en lage belastingen op bedrijven was een logische keuze voor een land met een tekort aan kapitaal en een relatieve overvloed aan mensen. Een hoog opleidingsniveau van de beroepsbevolking, een flexibele arbeidsmarkt, de Engelse taal als moedertaal, lidmaatschap van de EU en deelname aan de euro droegen verder bij aan de aantrekkelijkheid van Ierland als vestigingsplaats. Natuurlijk, het land werd ook geholpen door Europese gelden ten behoeve van het verbeteren van de infrastructuur. 

Opmars van de 'Celtic Tiger'

Het Ierse beleid is zeer succesvol. In het tweede deel van de jaren ’90 werd de ‘Celtic Tiger’ geboren, de economie groeide als kool. Ik was met mijn Ierse vrouw en onze kinderen in 1992 in Ierland gaan wonen in een landelijk gebied ten zuiden van Dublin (ik werkte in de stad). De wegen zijn er smal en kronkelig. De economische voorspoed werd al snel overal zichtbaar. Ik merkte eens op dat de wegen in onze buurt totaal niet waren berekend op het fors toenemend aantal SUVs dat de stijgende welvaart met zich meebracht. Mijn vrouw wees me terecht: ‘wij zijn honderden jaren arm geweest, de enorme hongersnood van het midden van de 19e eeuw die aan een onvoorstelbaar aantal mensen het leven kostte, is nog altijd een trauma. En nu het ons eindelijk beter gaat, begin jij direct te klagen over verkeersdrukte…’ 

Ik ben geen fiscalist, maar een econoom die er heilig van overtuigd is dat gezonde concurrentie de mensheid verder brengt. Het belastingregime lijkt mij een legitiem concurrentiewapen. Ik moet toegeven dat Ierland mijn tweede vaderland is. Helemaal objectief ben ik dus misschien niet. Toch vermoed ik sterk dat de Ierse aanpak succesvoller zal zijn dan die van Nederland, mijn eerste, enige en echte vaderland. Jammer!

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom van ABN Amro. Hij schrijft wekelijks voor Fondsnieuws over economie en markten. Meer informatie over zijn visie kunt u lezen op Crystal Clear Economics.