Schaarste op de arbeidsmarkt: aan de bak, ondernemers!


De Nederlandse arbeidsmarkt is ongekend krap. Er zijn meer vacatures dan werkzoekenden. Dat is voor het eerst sinds 2003 toen het CBS begon met het publiceren van deze cijfers. En dan hebben we het trouwens nog niet eens over of de gezochte vaardigheden onder werkzoekenden beschikbaar zijn en, zelfs als dat het geval zou zijn, of mensen met de juiste vaardigheden op plekken (willen) wonen waar de banen zijn. Veel ondernemers kunnen geen personeel vinden.

De krappe arbeidsmarkt is een enorm probleem, vooral omdat er niet direct een evidente oplossing is zonder significante inspanning van ondernemers zelf. Het is immers hun probleem. De economie blijft voorlopig groeien in een tempo dat hoger is dan de trendmatige toename van de arbeidsproductiviteit. In principe hebben we dus meer mensen nodig, maar die zijn er kennelijk niet. Wanneer de steunmaatregelen aflopen, komen er natuurlijk mensen beschikbaar die nu thuis niets doen, betaald worden met NOW-geld en voor wie bij de huidige werkgever toch geen werk blijkt te zijn. Geen mens lijkt echter een redelijke schatting te hebben van hoeveel mensen dat mogelijk betreft. Momenteel zijn er ook nogal wat mensen ingeschakeld in het testen en vaccineren. Hopelijk komen die geleidelijk ook weer beschikbaar voor andere banen. Maar gegeven de bestaande spanning op de arbeidsmarkt denk ik dat deze groepen het probleem hooguit iets zullen verminderen. Voor het overige geldt: “something will have to give”.

Het best is natuurlijk wanneer bedrijven door te investeren de productiviteit een impuls geven. Een goede ondernemer is hier al lang mee bezig.

Verder is een mogelijkheid dat bedrijven toch veel nieuwkomers of herintreders (los van NOW-ers, testers en vaccineerders) weten te verleiden zich op de arbeidsmarkt melden. Maar hoe krijgen ze die mensen zover en wie zijn het eigenlijk? Het ligt voor de hand te veronderstellen dat daarvoor hogere lonen nodig zullen zijn. De AWVN-cijfers suggereren dat enige versnelling van de loonstijging reeds plaatsvindt. Aangezien in het Nederlandse DNA staat gegrift dat we lonen moeten matigen ten behoeve van onze internationale concurrentiepositie, vermoed ik dat de loonstijging niet snel fors zal accelereren. 

Thuis werken maakt werken aantrekkelijker voor thuiszitters

Veel meer mensen dan we ooit konden vermoeden werken nu al langere tijd geheel of gedeeltelijk van huis. Het thuiswerken zal een vast verschijnsel worden op onze arbeidsmarkt. Dat zal werken aantrekkelijker maken voor thuiszitters. Er zijn ongetwijfeld de nodige mensen die om tal van redenen, bijvoorbeeld uit hoofde van hun activiteiten als mantelzorgers, niet in het formele arbeidsproces zijn ingeschakeld, maar voor wie de huidige activiteiten geen volledige dagbesteding vormen. Parttime werken van thuis moet voor een aantal van deze mensen een realistische en aantrekkelijke optie zijn, al zal het nodige moeten gebeuren om de afstand die deze mensen tot de arbeidsmarkt hebben te overbruggen. Voor anderen is een wat langere reistijd mogelijk minder bezwaarlijk wanneer men niet elke dag de werkplek dient te bezoeken. Ten slotte zullen er ook wel banen zijn die mensen helemaal niet vanuit Nederland hoeven te doen. Dit opent een arbeidspotentieel in andere landen. 

Misschien kan de overheid bij de vergroting van het feitelijke arbeidsaanbod ook een rol spelen. Voor mensen met een uitkering kan het aanvaarden van werk onaantrekkelijk zijn omdat men dan mogelijkerwijs inkomen en rechten verliest. Als regels hieromtrent worden versoepeld, zijn wellicht meer uitkeringsgerechtigden bereid toch weer een werkkring te aanvaarden. Het zou heel mooi zijn wanneer de krapte op de arbeidsmarkt ertoe leidt dat kansarmen weer kansen krijgen en die pakken.

Als dit allemaal niet kan of niet lukt, dan zal het personeelstekort echt een rem zetten op de economie. Dat zou eeuwig zonde zijn. Ik heb er vertrouwen in dat ondernemers bevredigende oplossingen zullen vinden, maar het zal niet vanzelf gaan.

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom van ABN Amro. Hij schrijft wekelijks voor Fondsnieuws over (de gevolgen van het coronavirus voor) economie en markten. Meer informatie over zijn visie kunt u lezen op Crystal Clear Economics.