Een economisch experiment – NL versus VS: 2-4


Niet vaak kunnen economen experimenteren zoals bètawetenschappers in laboratoria. Maar de Covid-19 pandemie heeft onbedoeld toch zo’n experiment opgeleverd. Toen de pandemie vorig jaar uitbrak en veel mensen hun baan of inkomen dreigden te verliezen kwamen beleidsmakers snel in beweging.

Onze regering koos er net als in de meeste andere Europese landen voor om de dreigende stijging van de werkloosheid zoveel mogelijk te beperken door de loonkosten van bedrijven deels over te nemen via de NOW-regeling. In de VS werden niet banen maar inkomens beschermd. Werkloosheiduitkeringen werden tijdelijk verhoogd en de toegang tot deze uitkeringen verruimd. Daarnaast kregen mensen direct geld van de overheid. De uiteenlopende aanpak had grote gevolgen voor de arbeidsmarkt.

Divergerende ontwikkelingen 

Zowel in Nederland als in de VS kromp het BBP met zo’n 10 procent tussen het laatste kwartaal van 2019 en het tweede kwartaal van 2020. Door de steunmaatregelen bleef de stijging van de werkloosheid bij ons beperkt: van 2,9 procent in februari 2020 tot 4,6 procent in augustus 2020. In de VS explodeerde de werkloosheid: van 3,5 procent in februari 2020 naar 14,8 procent in april 2020. De eerste grafiek laat zien dat de totale werkgelegenheid in de VS met ca 16 procent verminderde en bij ons met slechts iets meer dan 2 procent. Inmiddels is het aantal banen bij ons iets hoger dan voor de pandemie, terwijl in de VS nog steeds minder mensen aan het werk zijn in dienstverband dan begin 2020.

De schok op de Amerikaanse arbeidsmarkt is aldus veel groter is geweest dan op de onze. De vraag is hoe het toekomstige economische verloop hierdoor wordt beïnvloed. In het tweede kwartaal dit jaar was het Amerikaanse BBP een klein procentje groter dan voor de pandemie. Het onze was nog een kwart procentje kleiner. De VS produceerden dus meer dan voor de pandemie met minder mensen. Daar is de productiviteit zodoende toegenomen. Bij ons bleef die min of meer gelijk.

Doordat er in de VS veel meer banen verloren gingen dan bij ons, moeten Amerikaanse bedrijven ook veel meer nieuw personeel vinden dan de onze. Dat valt niet mee. Wanneer bedrijven onvoldoende personeel kunnen vinden, kunnen ze het proberen met hogere lonen. En dat gebeurt ook.

VS: meer dynamiek dan bij ons

De volgende grafiek laat voor de VS de zogeheten Employment Cost Index zien, een brede maatstaf voor loonkosten. Voor Nederland is een reeks opgenomen die het stijgingstempo laat zien van contractlonen in nieuw afgesloten CAO’s, door werkgeversvereniging AWVN omgerekend naar 12-maandsbasis. Het zal hier wel om ‘appels en peren’ gaan, maar diverse andere Amerikaanse maatstaven suggereren ook dat het stijgingstempo van de lonen in de VS momenteel toeneemt. In Nederland lijkt hier niet of veel minder sprake van te zijn. 

De versnelling van de loonstijging in de VS heeft alles te maken met het grote aantal mensen dat door de pandemie gedwongen of door de arbeidsmarktkrapte in staat gesteld van baan verandert. De volgende grafiek laat het verschil in loonontwikkeling zien tussen mensen die in de VS van baan veranderen enerzijds en mensen die in dezelfde baan blijven anderzijds. De huidige krapte op de arbeidsmarkt is duidelijk in het voordeel van mensen die van baan veranderen. Overigens stijgen de inkomens van jonge mensen in de VS momenteel ook disproportioneel snel.

Wat kunnen we uit dit alles concluderen? Ten eerste zijn bij ons vorig jaar minder mensen in onzekerheid gekomen wat betreft hun baan dan in de VS (1-0). Ten tweede was de Amerikaanse aanpak waarschijnlijk een betere stimulans voor innovatie of herziening van bedrijfsmodellen en daarmee positief voor de arbeidsproductiviteit (1-1). Ten derde lijkt de Amerikaanse aanpak nu tot een hogere loonstijging te leiden.

Enerzijds vergroot dat het risico van inflatie in de VS (2-1). Maar ook geeft het een impuls aan de bestedingen en daarmee aan de economische groei (2-2) en de dynamiek op de wat langere termijn (2-3). Vanwege de hogere loonstijging zijn veel werknemers op wat langere termijn beter af onder de Amerikaanse strategie (2-4). Wellicht moeten we in voorkomende gevallen overwegen de Amerikaanse strategie te volgen.

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom van ABN Amro. Hij schrijft wekelijks voor Fondsnieuws over (de gevolgen van het coronavirus voor) economie en markten. Meer informatie over zijn visie kunt u lezen op Crystal Clear Economics.