Een massale abrupte disruptie


Nooit eerder zakten zoveel landen tegelijk in een recessie als dit jaar. Nooit eerder was de teruggang in de bedrijvigheid zo abrupt. Nooit eerder krompen veel economieën zo sterk als in het tweede kwartaal. Nooit eerder groeiden ze weer zo hard als in het derde kwartaal.

Nooit eerder verslechterden de overheidsfinanciën zoveel en zo snel als dit jaar. Nooit eerder groeiden de balansen van centrale banken zo sterk. 
Graag wil ik nog iets toevoegen aan dit lijstje unieke ontwikkelingen, namelijk iets dat naar mijn idee bepalend zal zijn voor de toekomst. Nooit eerder werden verdienmodellen van bedrijven op zo’n grote schaal ondermijnd. 

De economie is een dynamisch geheel waarin ons economisch gedrag wordt gedreven door materiële (en natuurlijk ook niet-materiële) prikkels. Bedrijven kunnen slechts overleven door winst te maken. Aangezien de wereld voortdurend verandert, staan verdienmodellen van bedrijven constant onder druk. Normaal gesproken is dat een geleidelijk proces. Maar dit jaar is het dus anders. Er is sprake van een massale abrupte disruptie.

Verdienmodellen waar ondernemers lang op konden vertrouwen, met af en toe eens een aanpassing zijn van de ene op de andere dag ernstig beschadigd of werken helemaal niet meer. Anderzijds zijn verdienmodellen die niet of nauwelijks levensvatbaar leken ineens aantrekkelijk geworden. Een groot aantal bedrijven ziet zich aldus voor existentiële uitdagingen geplaatst, of speelt in op onverwachte kansen. Niets doen is geen optie.

Minder faillissementen

In een rapport van begin september voorspelden economen van kredietverzekeraar Atradius dat het aantal faillissementen in ons land dit jaar met 34% zou stijgen. Wie is er nou beter in staat het aantal faillissementen te voorspellen dan een kredietverzekeraar? Het is hun core business. Maar het aantal faillissementen is, vooral in de tweede helft van het jaar, juist spectaculair gedaald. 

Natuurlijk, ik hoor het u al zeggen. De steunpakketten hebben bedrijven op de been gehouden die normaal gesproken waren omgevallen en een coulante behandeling van schuldeisers heeft uitstel van onheil betekend, maar geen afstel. Veel economen betogen vervolgens dat het op de been houden van in principe niet levensvatbare bedrijven leidt tot meer zombiebedrijven en dat is weer slecht voor het innovatieve vermogen van de economie.

Deze redenering gaat geheel voorbij aan de reactie van bedrijven. De prikkel om kritisch naar alle bestaande en mogelijke verdienmodellen te kijken, was nooit zo groot als nu. 

Bedrijfsinvesteringen krachtiger dan je zou denken

Voor een macro-econoom als ik is de ontwikkeling van bedrijfsinvesteringen de meest voor de hand liggende variabele om te beoordelen hoe bedrijven op de uitdagingen van 2020 reageren. De Amerikaanse cijfers op dit gebied zijn kwalitatief beter en gedetailleerder dan de Europese. Als ik in die cijfers wroet, bekruipt mij een gevoel van optimisme. Natuurlijk zijn de bedrijfsinvesteringen in deze recessie scherp gedaald, dat is normaal.

Maar ze zijn in het derde kwartaal ook weer krachtig gestegen. Als bedrijven alleen maar in het defensief waren geschoten, dan was dat niet gebeurd. Vooral de post ‘information processing equipment’ is opmerkelijk. Het is de enige component binnen het totaal van bedrijfsinvesteringen die zelfs in het tweede kwartaal groeide.

In het derde kwartaal lagen de bestedingen hier zo’n 17% hoger dan in het eerste kwartaal. Mijn interpretatie is dat bedrijven heel actief zijn in het aanscherpen en verbeteren van hun verdienmodellen. De digitalisering ondergaat momenteel een forse versnelling.

Het is onvermijdelijk dat veel bedrijven de narigheid van 2020 uiteindelijk niet gaan overleven. Maar heel veel bedrijven zullen het wel overleven. Ze hebben stevig in de kosten gesneden en hun verdienmodellen verbeterd. Daarmee is het dynamische vermogen van de economie eerder vergroot dan verkleind. Ik denk dat de massale abrupte disruptie die plaatsvindt uiteindelijk een zegen zal blijkente zijn.

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom van ABN Amro. Hij schrijft wekelijks voor Fondsnieuws over economie en markten. Meer informatie over zijn visie kunt u lezen op Crystal Clear Economics.