Houd die levensgevaarlijke rentestijging tegen!


De ECB gaat de obligatieaankopen die ze doet onder het PEPP (Pandemic Emergency Purchase Programme) ‘substantieel’ opvoeren. Wat dat precies betekent, substantieel, kon of wilde ECB president Christine Lagarde tijdens de meest recente persconferentie niet zeggen. Ik hoor u echter een zucht van verlichting slaken.

De aanleiding voor deze actie is een stijging van de kapitaalmarktrente. Diverse ECB-officials hadden al aangegeven dat de stijging van de kapitaalmarktrente hen zorgen baarde. Het effectief rendement op 10-jarige Nederlandse staatsleningen is vanaf begin februari gestegen van ca. -0,5 naar ca. -0,2 procent. Tja, dat is natuurlijk niet misselijk. Toch? Niet dus.

Met stijgende verbazing heb ik donderdag naar de persconferentie gekeken. Mevrouw Lagarde vertelde dat de risico’s rond de economische toekomst meer in balans zijn gekomen nadat die eerder vooral aan de onderkant hadden gelegen. Niet één journalist vroeg of het dan niet raar is om substantieel meer schuldpapier te gaan kopen. Een willekeurige spaarder die leest of hoort dat de ECB een ongewenste rentestijging wil tegengaan, zal hoopvol naar de website van zijn bank gaan om te zien hoeveel de spaarrente al is opgelopen. Teleurstelling valt hem ten deel.

Geen rentedoelstelling

Aangezien haar collega’s uitgebreid hadden gesproken over de gevaren van de hogere rente was het logisch dat mevrouw Lagarde werd gevraagd welke doelstelling ze dan had voor de rente. Die had ze niet. Het gaat de ECB niet om een specifiek renteniveau, maar om het handhaven van “ruime financiële condities”. Dat betekent dat goedkoop krediet voor overheden, bedrijven en gezinnen in voldoende ruime mate beschikbaar moet zijn. 

Ik ben het zeer met de ECB eens dat een heel ruim monetair beleid momenteel gepast is. Maar de laatste actie lijkt me zwaar overdreven. Heel veel rentetarieven zijn nog negatief, ook al zijn ze iets gestegen. De rente op, bijvoorbeeld, Italiaanse staatsleningen is niet harder opgelopen dan die bij ons of in Duitsland. En de hogere rente komt vooral overwaaien uit de VS. De Amerikaanse kapitaalmarktrente is veel meer gestegen dan de onze, wat vooral te maken heeft met de toegenomen angst voor inflatie. 

Wat de ECB nu precies denkt te bereiken met een substantiële verhoging van de obligatieaankopen is mij niet duidelijk. Als er al een probleem is met de financiële condities dan komt dat doordat banken hun kredietvoorwaarden aanscherpen. Dat los je niet op door meer obligaties te kopen. En tegen inflatievrees in de VS kan de ECB evenmin veel ondernemen. Ook is het bepaald niet evident dat de ECB met haar aankopen de kapitaalmarktrente aan een touwtje heeft.

De ironie ten top

Bij mij ging helemaal het licht uit toen mevrouw Lagarde sprak over het begrotingsbeleid. Op zich begreep ik het begin van dat betoog op dit punt nog wel. De Europese economie zakt verder weg onder druk van de beperkingen op het openbare leven. Meer steun voor de conjunctuur via het begrotingsbeleid is welkom. Maar vervolgens prees mevrouw Lagarde het steunpakket van de regering Biden van maar liefst 1900 miljard dollar.

De ironie wil dat juist de omvang van dat pakket aanleiding is geweest voor toenemende inflatievrees, die vervolgens de rentestijging en de zorgen in de burelen van de ECB in gang heeft gezet. Heel wonderlijk dus om beleid dat het kennelijke probleem heeft veroorzaakt in het zonnetje te zetten. 

Ik heb echt helemaal niets tegen mevrouw Lagarde. Ik volg haar persconferenties trouw. Maar als ik haar zo bezig zie, bekruipt mij toch altijd het gevoel dat ze bij zichzelf denkt "hoe is het mogelijk dat al die mensen de onzin die ik hier verkoop zonder slag of stoot geloven?" Het is echter ook mogelijk dat ik inmiddels lijd aan een ernstige vorm van ‘ECB-fatique’. Ik heb een vaccin nodig.

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom van ABN Amro en momenteel ondermeer huiseconoom bij BNR. Hij schrijft wekelijks voor Fondsnieuws over economie en markten. Meer informatie over zijn visie kunt u lezen op Crystal Clear Economics.