Niet virus zelf, maar angst ervoor is bepalend


Er woedt een discussie of de economie onnodig beschadigd wordt of dat de economische schade per saldo juist beperkt wordt door beperkingen op het openbare leven nu we geconfronteerd worden met een tweede coronagolf.

Een groeiend aantal onderzoeken concludeert dat het economische gedrag van mensen bij de eerste golf, dat leidde tot een ongekende economische krimp, primair werd beïnvloed door de aanwezigheid van het coronavirus en minder door de lockdown-maatregelen.

Ook zonder de lockdown-maatregelen zou de economie fors zijn gekrompen. Anders gezegd, er was geen belangenafweging tussen volksgezondheid en economie. De economie zou daarom ook nu gebaat zijn bij het snel terugdringen van het virus door een strenge lockdown. Is die conclusie gerechtvaardigd?.

Allereerst is het de vraag of strikte lockdowns, voor zover die in onze samenleving mogelijk zijn, het virus duurzaam wegdrukken. Het feit dat we een tweede golf meemaken, toont wellicht aan dat dat niet lukt. Dan kom je met je strenge lockdown in een jojobeweging: lockdown gevolgd door een vermindering van de restricties, wat tot een nieuwe golf leidt en dan weer een lockdown. Een perpetuum mobile tot er groepsimmuniteit is of tot er een vaccin is waarmee voldoende mensen zijn ingeënt. Naar hoe zo’n jojobeweging uitpakt voor de economie op langere termijn, kunnen we slechts gissen. 

Dat mensen angstig waren in maart-april, is logisch…

Een andere kwestie lijkt mij meer fundamenteel. Het komt mij redelijk voor te veronderstellen dat het (economisch schadelijke) gedrag van mensen in maart-april niet zozeer werd veroorzaakt door de aanwezigheid van het virus als zodanig, zoals velen kennelijk aannemen, maar door de angst die mensen ervoor hadden. Die angst was ook wel te begrijpen. De experts waren niet van de buis te slaan waar zij spraken van een ‘killer-virus’. Ze werden bevestigd door de aantallen sterfgevallen. De televisie, en wellicht meer moderne media, toonden ons beelden uit verre landen waar bewapende militairen werden ingezet om mensen, desnoods met harde hand, binnen te houden.

Donald Trump gaf persconferenties die soms wel twee uur duurden. We zagen beelden uit Italië waar doktoren moesten beslissen over leven en dood omdat er niet voldoende beademingsapparaten waren. We zagen beelden uit Bergamo van een sporthal vol doodskisten. Was dat ons voorland? Onze ziekenhuizen en zorginstellingen dreigden ook overbelast te raken, er dreigden tekorten aan IC-bedden, sommige zieken moesten naar Duitsland, we hadden tekorten aan mondkapjes, beschermende kleding en testcapaciteit. Hou dan het hoofd maar eens koel. ‘Flatten the curve’ was het devies. Gek trouwens dat je die term nu niet meer hoort.

…maar ligt nu minder voor de hand

De tweede golf wijkt nogal af van de eerste, tenminste, als je de gezondheidsrisico’s afmeet aan ziekenhuisopnames, IC-opnames en sterftecijfers. Die zijn de laatste weken zeker toegenomen, maar blijven veel lager dan tijdens de voorjaarsgolf, ondanks een vertienvoudiging van het aantal positief geteste mensen en een duidelijk hogere concentratie virusdeeltjes in het rioolwater. Kan dat een reden zijn om minder angstig te zijn dan in maart-april?

Zou dat misschien ook een verklaring zijn voor het feit dat mensen zich minder goed aan de regels houden? Zou het kunnen dat dat niet recalcitrantie is, maar rationeel gedrag? Als je in die situatie een strikte lockdown toepast, veroorzaak je misschien toch onnodige economische schade.

Het uitzoeken waarom de aantallen ziekenhuisopnames, IC-opnames en sterfgevallen nu duidelijk lager zijn dan in maart-april en daar heel transparant over zijn, lijkt mij op dit moment zeer gewenst. Een afruil tussen volksgezondheid en economie bestaat misschien niet, maar tussen onnodige angst en economie zeker wel. 

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom van ABN Amro. Hij schrijft wekelijks voor Fondsnieuws over economie en markten. Meer informatie over zijn visie kunt u lezen op Crystal Clear Economics.