Paniek zaaien over schulden


Boven zijn opiniestuk in Het Financieele Dagblad afgelopen vrijdag schrijft Hans Hoogervorst: 'Omvang van tekorten en schulden verbijsterend'. Ik denk dan direct dat het maar goed is dat de werkloosheid niet “verbijsterend” is opgelopen vorig jaar.

Het is niet voor het eerst dat Hoogervorst, voormalig minister van Financiën, topman van de AFM en thans nog voorzitter van de International Accounting Standards Board (IASB), een waarschuwende vinger opsteekt en zijn insteek is wel vaker de hoogte van schulden. Vrijdag schreef hij dat alle schulden samen zo’n 335 procent van het wereld-BBP belopen, een ratio waaraan hij al eerder refereerde. Het bij elkaar optellen van alle schuld in de wereld spreekt kennelijk tot de verbeelding, maar het is totaal nietszeggend. 

Werkweigering

In de crisis 12 jaar geleden vroeg een bestuurder van ABN Amro mij een keer de maximale totale schuld voor de wereld als geheel uit te rekenen. Hij meende dat ik dat kon doen door de maximale leencapaciteit van alle gezinnen, bedrijven en overheden bij elkaar op te tellen. Ik probeerde hem uit te leggen dat niet iedereen in de wereld zich tegelijkertijd maximaal in de schuld kan steken omdat er ook entiteiten moeten zijn die sparen om al die leningen te verstrekken. Ik voegde er nog aan toe dat de totale bruto schuld in de wereld vooral iets zegt over de ontwikkelingsgraad van het financiële systeem. Ik denk niet dat ik deze bestuurder overtuigd heb.

Het beleid om de economische schade van de coronacrisis te beperken, dat inderdaad tot een forse stijging van tekorten en schulden heeft geleid, moet als buitengewoon succesvol worden gekenschetst. Sinds medio vorig jaar zijn prognoses voor economische groei geleidelijk maar gestaag naar boven bijgesteld en zijn prognoses voor het overheidstekort, de werkloosheid en het aantal faillissementen steeds verlaagd. 

Hou me ten goede, ik beweer niet dat schuld niet gevaarlijk kan zijn. Sterker nog, ik denk dat schuld levensgevaarlijk kan zijn, maar alleen wanneer die drukt op schouders die het niet kunnen dragen of op balansen staat tegenover vermogenstitels die overgewaardeerd zijn en die in waarde kunnen dalen. De totale schuld als percentage van het wereld-BBP is daarvoor geen goede maatstaf. 

Na de financiële crisis van 2008/09 is de geaggregeerde hoeveelheid schuld in de wereld fors toegenomen, dat staat vast. Ook staat vast dat er per saldo een verschuiving heeft plaatsgevonden van schuld richting overheden. Die hebben sterke schouders. 

Overwaardering en domheid 

Of sprake is van grootschalige overwaardering van vermogenstitels is een moeilijk vraagstuk. Dat wordt vaak beweerd. Zo vind ik bitcoin zwaar overgewaardeerd. Maar ja, dat moet ik wel vinden, want ik heb ze niet. Als ik bitcoin redelijk gewaardeerd zou vinden, zeg ik eigenlijk dat ik dom was door er geen geld in te steken.

Vaak wordt de zeer hoge, zogeheten Shiller-koers-winstverhouding voor de Amerikaanse aandelenmarkt aangehaald als bewijs dat aandelen sterk overgewaardeerd zijn. Misschien is dat ook zo. Meestal blijft echter buiten beschouwing dat de meeste andere aandelenmarkten helemaal niet duur lijken op deze maatstaf in vergelijk met het verleden.

De Nederlandse markt is daarop een uitzondering, want die is ook heel duur. Daaruit blijkt dan direct het probleem met deze maatstaf. In het verleden werd de Amsterdamse beurs gedomineerd door financiële en industriële bedrijven, tegenwoordig door technologiebedrijven. Die laatste hebben nu eenmaal een veel hogere waardering. Met een historische analyse op basis van de Shiller-KW vergelijken we dus appels en peren.

Ook de huizenmarkt wordt vaak gezien als een sterk overgewaardeerde markt en wellicht is dat ook zo. Ik ben zeer kritisch op hoe weinig er wordt gebouwd, maar ik moet het de beleidsmakers nageven dat structureel te weinig bouwen waarschijnlijk effectief is om forse prijsdalingen te voorkomen.

Ik wil de risico’s van financiële instabiliteit echt niet bagatelliseren, maar dat voortdurende paniekzaaien over te hoge schulden vind ik overdreven.

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom van ABN Amro en momenteel ondermeer huiseconoom bij BNR. Hij schrijft wekelijks voor Fondsnieuws over economie en markten. Meer informatie over zijn visie kunt u lezen op Crystal Clear Economics. De Jong is tot 4 juli op vakantie. Tot die datum zullen zijn colums niet verschijnen.