Rente gaat wellicht nooit meer stijgen


Soms lees je iets en denk je ‘verrek, dat ik daar nooit aan heb gedacht, het is zo simpel’. Dat overkwam mij toen ik vorige week een artikel las in The Economist. Daarin werd betoogd dat de huidige combinatie van economisch pessimisme - op korte termijn gedreven door Covid-19 en op langere termijn door de teleurstellende productiviteitsgroei - en een tamelijk sterke aandelenmarkt niet zo paradoxaal is als het lijkt.

Het gaat me in deze column om een bepaald onderdeel van dat artikel, The bright side, namelijk de lage rente.

Er wordt veel gediscussieerd over de lage rente. Die wordt onder andere geweten aan de lage inflatie en het gedaalde inflatierisico, de lage productiviteitsgroei, een mondiaal spaaroverschot dat deels wordt bepaald door vergrijzing, de daling van de relatieve prijs van kapitaalgoederen en het optreden van centrale banken. 

Oorzaak van lage rente 

Het artikel in The Economist haalt een working paper aan van de Bank of England waarin wordt betoogd dat de rente niet fluctueert rond een evenwichtswaarde, maar dat de reële rente al 500 jaar trendmatig daalt. Als dat zo is dan voldoen de genoemde verklaringen natuurlijk niet, want die spelen pas de laatste jaren, hoogstens een paar decennia.

Het artikel verwijst nog naar een andere paper, van William Bernstein, waarin een vergelijkbare ontwikkeling wordt beschreven. Bernstein geeft ook een verklaring voor de lage rente waaraan ik nog nooit had gedacht. 

Er zijn uiteenlopende theorieën over de rente. De liquiditeitsvoorkeurstheorie stelt dat mensen een voorkeur hebben voor geld nu boven geld in de toekomst. Dat kan iedereen zich voorstellen. De rente moet zo hoog zijn dat voldoende mensen bereid zijn van onmiddellijke besteding af te zien in ruil voor een groter bedrag ergens in de toekomst. Het totale bedrag dat niet aan consumptie wordt besteed moet voldoende zijn om de voorgenomen investeringen te financieren. De rente compenseert de liquiditeits- of tijdsvoorkeur van de potentiele spaarders.

Honger leidt tot sterke tijdsvoorkeur

Bernstein betoogt dat die tijdsvoorkeur tenminste deels afhangt van het welvaartsniveau. Dat klinkt overtuigend. Als je honger hebt, zal je een grote voorkeur hebben voor onmiddellijke besteding, en dus eten nu, in plaats van bijvoorbeeld over een jaar. De rente die nodig is om hongerlijdende mensen te laten afzien van onmiddellijke consumptie is ongetwijfeld hoog.

In ons soort landen is honger voor de meeste mensen gelukkig niet de grootste uitdaging. Onze voorkeur voor geld nu boven geld in de toekomst is daardoor veel geringer dan in samenlevingen met een lager welvaartsniveau. Velen hebben alles wat hun hartje begeert en houden zelfs nog geld over. Dan is er geen hoge rente nodig om die mensen te bewegen consumptie uit te stellen. Ik zie hier even af van de diverse motieven die mensen kunnen hebben om te sparen.

Wanneer wij, economen, een ontwikkeling zien die we niet goed begrijpen, zoals de extreem lage rente, betogen we eerst dat het onhoudbaar is en dus zal veranderen. Als dat maar niet gebeurt, gaat eerst een enkeling en daarna grotere aantallen vakbroeders rationaliseren waarom die onhoudbaar geachte ontwikkeling toch houdbaar is. Niet zelden ontploft de boel dan alsnog en staan zij die de oversteek gemaakt hebben collectief voor schut. We moeten dus voorzichtig zijn met het rationaliseren van minder goed verklaarbare ontwikkelingen.

Rente structureel laag 

Dat de lage rente wellicht mede het gevolg is van onze veranderde tijdsvoorkeur is echter verbluffend simpel en overtuigend. Daarmee wordt extreem lage rente structureel. Het lijkt me verstandig de consequenties serieus te overwegen. 

Het aangehaalde paper van de Bank of England trekt historische trends door en concludeert dat het niet lang zal duren eer zowel de korte als de lange rente in reële termen voor altijd negatief zullen zijn. Denkt u als belegger of als pensioenfondsbestuurder maar eens na over wat dat voor u betekent. Succes ermee! Ik laat volgende week horen wat ik ervan denk.

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom van ABN Amro. Hij schrijft wekelijks voor Fondsnieuws over economie en markten. Meer informatie over zijn visie kunt u lezen op Crystal Clear Economics.