Tegen wil en dank: Moderne Monetaire Theorie


De afgelopen jaren is er in de wereld van economen een zeer merkwaardige discussie ontstaan, namelijk die over de Modern Monetary Theory (MMT). De discussie is merkwaardig omdat aanhangers van MMT feitelijk de relevantie van monetair beleid ontkennen, en dat is nogal een ding, terwijl voor - en tegenstanders compleet langs elkaar heen lijken te praten.

Als ik het goed begrijp, maar dat is geenszins zeker, stellen MMT-ers voor overheidsuitgaven monetair te financieren tot het punt van volledige werkgelegenheid. Overheden kunnen het eigen geld (door de centrale bank laten) drukken. Wanbetaling op schuld in de eigen munt kan zo altijd voorkomen worden. En de enige beperking aan dit spel is inflatie die echter beheerst kan worden door voorbij het punt van volledige werkgelegenheid belasting te heffen of obligaties uit te geven. Om de economie te sturen, heb je zo slechts begrotingsbeleid nodig, monetair beleid is irrelevant.

Kern van MMT is doodzonde 

Ik ben een traditioneel opgeleide econoom. Monetaire financiering van overheidstekorten is in mijn wereld een ernstige zonde. De twee grootste gevaren MMT met zich meebrengt is dat politici de gevaren van inflatie onderschatten of hun vermogen om de inflatie te beheersen overschatten waardoor het vertrouwen in het geldstelsel in gevaar komt en dat de overheid totaal dominant dreigt te worden waardoor de markteconomie verdrukt wordt. In mijn beleving wordt MMT vooral aangehangen door (zeer) linkse economen. Dat zal geen toeval zijn.

Inmiddels zit de mondiale economie in een, overigens zelf veroorzaakte, extreem diepe recessie. De werkloosheid explodeert. Elke recessie is van tijdelijke aard. Maar als we vlot willen herstellen, moeten er niet te veel bedrijven omvallen. Bovendien moet het inkomen van mensen gesteund worden zowel om de vraag in de economie nog een beetje op peil te houden maar ook vanwege sociale redenen.

Overheden hebben daartoe inmiddels maatregelen genomen en er ongekend grote bedragen voor toegezegd. Je praat al snel over maatregelen die wellicht 10% van het bbp gaan kosten. Misschien nog veel meer. Dan zullen daarnaast de belastinginkomsten fors terugvallen. Het is duidelijk dat overheden op korte termijn een enorme financieringsbehoefte hebben. Waar moet zoveel geld zo snel vandaan komen? 

Monetaire financiering in UK

Om te voorkomen dat de financiering van de steunoperaties problemen oplevert, komen centrale banken in actie. Vorige week kondigden de Bank of England en het Britse ministerie van Financiën aan dat de Britse overheid gebruik gaat maken van de ‘Ways and Means’ faciliteit, een soort rekening courant van de overheid bij de Bank of England.

Feitelijk is dat rechtstreekse monetaire financiering. Het zou volgens de uitgegeven verklaring tijdelijk zijn, maar dat moeten we nog zien. De ECB en de Fed zijn bereid een hoop obligaties te kopen. Omdat die aankopen in de secundaire markt plaatsvinden, noemen we het niet monetaire financiering, maar het zit er verdraaid dicht tegenaan. 

MMT, toch wel verstandig

Het lijdt voor mij geen twijfel, MMT is onder druk van de omstandigheden gewoon geïmplementeerd. En gek genoeg denk ik dat het verstandig is. De recessie is zo diep dat inflatiedreiging echt heel ver weg is. Problemen met de financiering van de overheidsfinanciën hebben we nu bovendien zeker niet nodig. Wel hoop ik dat we weer van de MMT afkomen als het herstel zich aandient.

Daarnaast hoop ik ook dat overheden hun ondersteuning van bedrijven niet aan allerlei voorwaarden ten aanzien van de bedrijfsvoering koppelen anders dan dat banen in stand blijven. Want wie zou die voorwaarden bepalen? En als je vindt dat bedrijven zich anders moeten gedragen, dan kan dat ook via normale wetgeving worden geregeld. Het lijkt mij een bijzonder slecht idee de crisis te gebruiken om de overheidsbemoeienis te vergroten. Helemaal als allerlei activisten daarbij de agenda bepalen. 

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom van ABN Amro. Hij schrijft wekelijks voor Fondsnieuws over (de gevolgen van het coronavirus voor) economie en markten. Meer informatie over zijn visie kunt u lezen op Crystal Clear Economics