Volgend debacle dreigt in pensioenland


Hoera! De dekkingsgraden van pensioenfondsen stijgen iets doordat het beleggingsrendement op zakelijke waarden dit jaar heel behoorlijk is en doordat de kapitaalmarktrente iets is gestegen. Een directe dreiging van kortingen lijkt daarmee in de meeste gevallen afgewend.

Veel te vieren is er voor de deelnemers echter niet. De financiële positie van de grote fondsen zoals ABP, PFZW en de metaalfondsen staat volgens de geldende regels voorlopig nog geen enkele indexatie toe. Indexatie is bij deze fondsen trouwens al sinds de financiële crisis van 2008/2009 achterwege gebleven.

Tussen 2009 en 2019 bedroeg de inflatie gemiddeld iets meer dan 1% per jaar en daardoor is de koopkracht van veel pensioenen en pensioenrechten behoorlijk uitgehold. De inflatie is inmiddels opgelopen tot 3,4 procent. De uitholling van de koopkracht van de pensioenen en pensioenrechten is daarmee in “overdrive” terechtgekomen. 

De pensioenfondsen die het renterisico het meest hadden afgedekt hebben de dekkingsgraad de laatste jaren het best op peil weten te houden. Die afdekking betekent overigens wel dat pensioenfondsen samen honderden miljarden hebben belegd in vastrentende waarden met een extreem laag verwacht rendement. 

Inflatie: het onderwerp van gesprek

De opgelopen inflatie, niet alleen bij ons maar overal in de wereld, is al enige tijd een belangrijk gespreksonderwerp. Het onverwacht snelle en krachtige economische herstel na de corona-recessie heeft producenten verrast die juist productiecapaciteit hadden verminderd vorig jaar. Ze kunnen de vraag daardoor veelal niet aan. Bovendien werd de wereldhandel getroffen door logistieke problemen waardoor de productiegroei verder werd belemmerd en de geldontwaarding nog een impuls kreeg.

Centrale banken roepen al enige tijd in koor dat deze inflatie tijdelijk is, al verduidelijkte Fed-baas Jay Powell vorige week dat hij daarmee geen tijdspanne bedoelt, maar dat de factoren die de inflatie aan hebben gewakkerd van voorbijgaande aard zijn. Inmiddels worden inflatievoorspellingen aan de lopende band naar boven bijgesteld omdat tempo en tijdsduur van de prijsstijgingen daar aanleiding toe geven.  

Bescheiden

Het kan zijn dat centrale banken gelijk hebben en dat de inflatie volgend jaar fors terugzakt. Maar dat is erg onzeker. Powell nam bij zijn persconferentie het woord ‘humble’ een aantal keren in de mond. Economen moeten onder de huidige omstandigheden bescheiden zijn over de trefzekerheid van hun inflatievoorspellingen. Het kan zijn dat een zichzelf in standhoudend inflatieproces op gang komt waardoor de inflatie op middellange termijn hoger blijft. Dan dreigt de uitholling van de koopkracht van pensioenen door te gaan in een hoger tempo dan de afgelopen jaren. Voor pensioenfondsen ligt hier een enorme uitdaging: hoe moeten ze met het inflatierisico omgaan? 

Volgens de leerboeken eist een belegger in vastrentende waarden compensatie voor inflatie, nog aangevuld met een risicopremie wanneer de inflatie stijgt of volatieler is. De hogere inflatie zou aldus moeten leiden tot een navenante rentestijging, die de dekkingsgraad van fondsen kan beschermen, mits ze hun renteafdekking verminderen. Het is zeer de vraag of pensioenbestuurders die zelfs bij een rentestand van 0 procent het neerwaartse risico fors hebben dichtgetimmerd dat zullen doen. Bovendien is het de vraag of de eventuele rentestijging gelijke tred zal houden met de inflatie.

De reële rente daalt al decennia en die daling is de laatste 30 jaar zelfs versneld. Zo negatief als de reële rente momenteel is, is uitzonderlijk. Als de rente veel minder stijgt dan de inflatie dan is een vermindering van de renteafdekking zeker niet genoeg om de dekkingsgraad in reële termen te beschermen.

Een columnist die gelezen wil worden, doet er verstandig aan een beetje de wijsneus uit te hangen die het allemaal beter weet. Ik kies er vandaag echter voor Jay Powell te volgen. In alle bescheidenheid erken ik dat ik niet weet wat hier wijsheid is. Maar dat inflatie wel eens het volgende debacle in pensioenland kan veroorzaken lijkt me helder. Bestuurders, u bent verantwoordelijk voor goede pensioenen: focus! 

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom van ABN Amro. Hij schrijft wekelijks voor Fondsnieuws over (de gevolgen van het coronavirus voor) economie en markten. Meer informatie over zijn visie kunt u lezen op Crystal Clear Economics. De Jong zal gedurende drie weken afwezig zijn en zijn column hervatten op 6 december.