Maak ECB-beleid groen


Een merkwaardig feit doet zich voor bij het beleid van centrale banken. Aan de ene kant maken ze zich heel erg druk over klimaatverandering en zogenaamde ‘klimaatrisico’s’ voor het financieel stelsel. Aan de andere kant houden ze verduurzaming tegen: het onconventionele monetaire beleid leidt ertoe dat vooral niet-duurzame bedrijven zich kunnen herfinancieren met goedkoop ECB-geld.

Wat zou het mooi zijn als centrale banken niet alleen praten over de risico’s van klimaatverandering, maar hun hele instrumentarium inzetten voor verduurzaming van de economie.

De Bank of England (BoE) was in 2015 de eerste grote centrale bank die zich druk ging maken over klimaatverandering. Inmiddels is er weer een nieuw rapport verschenen. De Britse centrale bank ziet twee belangrijke risico’s van klimaatverandering voor het financiële stelsel.

Het eerste risico, het zogenaamde fysieke risico, betreft de gevolgen van extreem weer en klimaatverandering voor de economie. Dit kan resulteren in schade aan gebouwen, misoogsten, lagere productiviteit van werknemers en verstoringen van internationale waardeketens.

Systeemrisico

Het risico voor de financiële sector bestaat uit het verzekeringsrisico, maar ook uit het systeemrisico: een slechter werkende economie met lagere productiviteit en volatielere winsten.

Het tweede risico, het zogenaamde transitierisico, betreft de gevolgen van een relatief snelle overgang naar een klimaatneutrale economie. Veranderingen in klimaatbeleid, technologie en de houding van consumenten kan behoorlijke gevolgen hebben voor de waardering van bedrijven.

Hoe sneller die verandering gaat, hoe groter het risico. Een goed voorbeeld hiervan is het idee van ‘unburnable carbon’: een groot deel van de voorraad van fossiele brandstoffen kan niet gebruikt worden als de klimaatdoelen van Parijs in beleidsacties worden omgezet. Het risico voor de financiële sector bestaat dan uit het afwaarderen van bedrijven in portfolio die CO2-intensief produceren.

Beide risico’s zijn ook zeer van belang voor beleggers. Het onderkennen van de klimaatrisico’s kan leiden tot een betere samenstelling van de portfolio.

Terwijl centrale banken in hun rol als toezichthouder zich steeds drukker maken over verduurzaming, lijkt de andere kant van diezelfde centrale banken daar niet zo druk mee bezig. Sterker nog, dit onbewust juist tegen te werken.

In het kader van het opkoopprogramma van bedrijfsobligaties van de ECB hebben onderzoekers uitgerekend dat bijna tweederde van aangekochte bedrijfsobligaties komen uit de industrie en electriciteits- en gasproductie die samen goed zijn voor bijna 60 procent van de uitstoot van broeikasgassen in de eurozone en slechts voor 18 procent van de toegevoegde waarde.

Broeikasgas-intensieve bedrijven kunnen daardoor zeer goedkoop investeringen doen en hun balans herstructureren, zodat de prikkel om te verduurzamen op zijn minst niet wordt bevorderd.

Dit is vooral het gevolg van een markt waarbij vooral deze bedrijven schuldpapier uitgeven. Het is vast niet de intentie van de ECB om elke maand met miljarden euro’s verduurzaming tegen te werken. Maar het laat wel zien dat wat geacht wordt ‘neutraal’ beleid te zijn dat in de praktijk niet is.

Groen monetair beleid

Het kan echter ook anders. Dat begint met alternatieven te verzinnen voor het huidige opkoopprogramma: is het echt niet mogelijk om binnen het mandaat van de ECB het transitierisico van klimaatverandering te verminderen? Kan er echt niet meer gekeken worden naar een meer duurzame monetaire verruiming?

Maar als centrale banken de geschetste klimaatrisico’s willen verminderen moeten ze nog verder gaan: zo kunnen ze de markt voor groene obligaties helpen te vergroten door actief op te kopen, standaarden te zetten voor groene obligaties en daardoor ook nieuwe markten te creëren.

Het kan dan zo aantrekkelijk worden voor bedrijven om groen te financieren dat een duurzaamheidstransitie wordt versneld. Een lagere rente voor groene investeringen, een greenium, is de centrale bank-bonus voor een duurzame toekomst. En daar zijn vast ook de toezichtcollega’s bij de centrale bank blij mee.

Hans Stegeman is econoom en werkt bij Triodos Investment Management.