Is technologie altijd de oplossing?


Er is altijd hoop op een oplossing door nieuwe technologie: of het nu gaat om grote uitdagingen zoals klimaatverandering of praktische problemen zoals strijkloze kleding.

Als belegger ben je natuurlijk altijd op zoek naar dit soort ‘killer’ technologie. Technologie die het verschil gaat maken, zowel economisch als commercieel, en ook nog eens een mooi rendement oplevert.

Maar kunnen we dit een beetje voorspellen? En wellicht nog belangrijker: leidt technologische ontwikkelingen ook altijd tot positieve effecten?

Wet van Amara

Technologische ontwikkelingen laten zich nog enigszins voorspellen, het commerciële succes nauwelijks en de bijdrage aan vooruitgang nog minder. De adaptatie van nieuwe technologieën hangt vaak niet af van wat er mogelijk is, maar wat de maatschappelijke toepasbaarheid ervan is. De eerste elektrische auto was er al voor de verbrandingsmotor, meer dan honderd jaar geleden dus, maar wordt nu pas een succes. Omdat de maatschappelijke behoefte er is. De telefoon bestaat ook al heel lang, maar de combinatie met andere technologieën - internet, camera, gps, etc. - heeft de smartphone pas tot het middelpunt van veler levens gemaakt. Doorbraaktechnologieën hebben vaak een aanlooptijd van decennia, terwijl het succes en de effecten op de economie toch nog vaak plotseling komen.

Dat is dan ook precies de strekking van de Wet van Amara: we overschatten de effecten van technologie op korte termijn, en onderschatten ze op de langere termijn. Zie hier de voedingsbodem voor bubbels op de markt: de dotcom-bubbel was het gevolg van overspannen verwachtingen omtrent internet aan het begin van deze eeuw. Terwijl de voortgaande effecten van ICT, zoals kunstmatige intelligentie, de samenleving steeds ingrijpender verandert.

Positief rendement niet direct aantoonbaar

De economische effecten van technologie zijn nog lastiger te voorspellen dan technologische ontwikkelingen zelf. Historisch gezien zorgt technologische vooruitgang voor welvaartstijging. Maar niet alle technologie leidt ook direct aantoonbaar tot een toename van economische groei. Sommige heel belangrijke technologische ontwikkelingen, zoals de uitvinding van penicilline of de aanleg van riolering hebben niet direct geleid tot aantoonbaar rendement voor bepaalde bedrijven maar wel tot een enorme welvaartstoename vooral door een betere gezondheid en een langere levensverwachting.

Disruptieve technologie kan ook tot grote verliezen leiden voor bedrijven met dat achterhaalde businessmodel. De postkoetsindustrie was niet blij met de trein en de auto. Postbedrijven het al jaren heel erg moeilijk.

Technologische vooruitgang lijkt op dit moment vaker tot ongelijkheid te leiden dan tot meer welvaart. Want waarom stijgt de arbeidsproductiviteit al jaren slechts zeer langzaam, terwijl technologie in allerlei vormen een steeds belangrijker plaats inneemt? De macro-economische statistieken bieden geen houvast, maar op de beurzen zijn tech-bedrijven de financiële instellingen en de maak- en grondstofbedrijven duidelijk in populariteit voorbij gestreefd. Dit kan natuurlijk een voorschot zijn op toekomstige stijging van de productiviteit en reële economische activiteit. Maar net zoals in het geval van de dotcommers kan het ook een gigantische bubbel in de maak zijn.

Tip voor nop

Het is bekend dat daar waar de maatschappelijke behoefte aan nieuwe oplossingen het grootst is, de adaptatie van nieuwe technologie het snelst is. In alle scenario’s over klimaatverandering wordt de hoop op technologie gevestigd om de aarde nog een beetje levend te houden.

Laat me u met deze wijsheid dan een beleggingstip geven: meer dan ooit is de kans groot dat technologie gericht op verduurzaming en hernieuwbare energie een goed rendement gaat opleveren. De maatschappelijke acceptatie van deze technologieën groeit omdat ze een oplossing bieden voor de belangrijkste uitdaging van onze tijd. Uiteraard blijven er altijd risico’s aan verbonden, al was het maar omdat de technologische ontwikkeling nu eenmaal niet stilstaat. Maar dat staat, ondanks alle (technologische) vooruitgang al eeuwen in graniet gebeiteld: no pain, no gain!

Hans Stegeman is econoom en werkt bij Triodos Investment Management.