Tegendenken


Wanneer verwordt optimisme tot naïviteit? Wanneer verworden rationele overwegingen tot blind kuddegedrag? Wanneer wordt ondernemerschap overmoed? Als je de kranten er de afgelopen tijd op na slaat, kan ik niet om de conclusie heen dat de lessen van de nog zeer recente crisis allang weer vergeten zijn.

Het crisis denken is voorbij! Zie je wel, de doemdenkers hebben geen gelijk gekregen! Bij mij roept dit meteen twee vragen op: waarom vinden we eigenlijk dat het goed gaat en is het huidige sentiment gezond optimisme of naïviteit?

Het kan niet op…

Het tempo van het herstel van de financiële crisis stelde eerst jaren keer op keer teleur. De meeste economieën produceerden ruimschoots onder hun maximale capaciteit, zodat er dus ruimte genoeg was voor inhaalgroei, aldus de theorie.

De laatste twee jaar is echter eerder sprake van het omgekeerde: de verwachtingen voor de economische groei worden niet omlaag bijgesteld, maar juist omhoog. Geopolitieke problemen, van Noord-Korea tot en met Brexit of Catalonië hebben nauwelijks of geen effect op financiële waarden.

De financiële markten waren daarentegen, mede door de lage rente, al ruimschoots van de crisis hersteld. Waarderingen zijn inmiddels hoog, risicopremies extreem laag. Toch houden veel vorsers van de financiële markten het er op dat die hausse nog wel even kan aanhouden.

Dit is mede dankzij het monetaire beleid; de ECB heeft daar hard aan meegewerkt, door aan te kondigen tot ver in het volgende jaar door te gaan met het opkopen van schuldpapier.

En als laatste gaan nu ook overheden graag mee in deze hosanna-stemming. Begrotingsdiscipline is lastig te verkopen in crisistijd, dus als het dan eenmaal beter gaat willen politici dan ook ‘de burger mee laten profiteren’. Gevolg is procyclisch in plaats van anticyclisch beleid, met als gevolg dat een gezond groeiende economie nodeloos verder wordt aangejaagd. Tot de bubbel onvermijdelijk barst.

Hoezo goed?

Tot zover de standaardcijfers waar economen en beleggers naar kijken. Maar waarom vinden we dan nu dat het goed gaat? Velen zullen dit een overbodige vraag vinden: de rendementen zijn goed, de economie groeit weer, dus waar maken we ons druk om?

Hen zou ik dan toch uit willen dagen. Hoe houdbaar is dit ‘goede’ in financieel opzicht? Is het niet vooral een bubbel die alleen maar door rendement gedreven leidt tot een allocatie van geld waar een samenleving weinig tot niets aan heeft?

Duurdere huizen? Hogere waardering van bedrijven die het daardoor echt niet anders of beter zijn gaan doen dan ze hiervoor deden. En wie profiteert er nu eigenlijk van die economische groei? Niet de gemiddelde werknemer; zijn loon blijft al jaren achter.

En ook niet ons milieu. De klimaatdoelen van Parijs lijken na twee jaar steeds verder uit zicht te komen, omdat een economische opleving nog altijd gepaard gaat met meer uitstoot van broeikasgassen. Economische groei heeft niet zo veel te maken met welvaart: vooral met het produceren van goederen en diensten. En of nog meer spullen voor ons in het westen nu iets is wat we goed moeten vinden, ik waag het te betwijfelen.

Hardleers

Het lerend vermogen van de gemiddelde econoom, belegger, of beleidsmaker blijkt keer op keer niet al te groot. Bang zijn om de boot te missen. Deze keer is het echt anders. Die hoge waarderingen moet je nu echt anders zien!Inflatie is dood. De nieuwe economie. Dat soort kreten. En dat heb ik de laatste tijd te vaak gehoord.

Allemaal excuses om niet de noodzakelijke hervormingen in ons financiële en economische systeem te hoeven doorvoeren. Niet dat ik het allemaal precies weet, maar het is wel tijd om tegen te denken.

Ik denk dat er een stevige correctie nodig is om een nieuwe crisis te vermijden. Dat gaat weer pijn doen, maar dat overleven we wel. Stap voor stap zullen we daarna ons financiële stelsel (weer) dienstbaar maken aan de reële economie en die economie zo inrichten dat ze op de lange termijn houdbaar en stabiel blijft. Ik ben een optimist. Maar niet naïef.

Hans Stegeman is econoom en werkt bij Triodos Investment Management.