Experimenteren om verder te komen


Veranderingen zijn deel van ons leven en ook in de economie vinden grote wijzigingen plaats. Het monetaire beleid van de centrale banken is één groot experiment. Andere probeersels zijn kapitaalrestricties en belastingwijzigingen. En eigenlijk voelt de regeringsperiode van Trump ook aan als één groot experiment.

Kapitaalrestricties komen nog regelmatig voor en zelfs binnen de eurozone duurt er nog één stilzwijgend voort. Formeel zijn kapitaalrestricties in de monetaire unie alleen in uitzonderlijke gevallen toegestaan.

Het gevaar voor de openbare orde en veiligheid als gevolg van een ‘bankrun’, is zo’n uitzondering. Op grond hiervan zijn geldopnames in Griekenland sinds 2015 gelimiteerd tot nu 2300 euro per maand. Betalen met een pinpas of creditcard kan wel onbeperkt, voor zover het saldo toereikend is. Om het traject van het officiële steunprogramma te kunnen verlaten, moet Griekenland vanaf augustus alle beperkingen opheffen.

Haperende betaalautomaten

De eerste jaren tastten de maatregelen het vertrouwen van de Grieken in banken en de overheid sterk aan; de uitstroom stopte uiteraard. Ondernemingen konden hun bedrijfsactiviteiten slechts moeizaam voortzetten. Importen werden door de kapitaalrestricties moeilijk en de reputatie van het land zorgde voor extra terughoudendheid bij leveranciers.

Daarbovenop werd het land fors geraakt door de hervormingseisen. Na veel frustraties en armoede is de situatie nu wat verbeterd. De economie groeit, er is een begrotingsoverschot en exporten herstellen. De financiële stabiliteit blijft essentieel voor de toekomst van het land. De stresstest voor banken geeft hier binnenkort meer uitsluitsel over.

Plastic geld

Een ander gevolg van de kapitaalrestricties is het toegenomen gebruik van pinpassen en credit cards, ofwel ‘plastic geld’. Grieken waren niet bepaald voorstander van dit plastic, maar inmiddels gebruikt twee derde van de Grieken een betaalpas. Dit zorgt eveneens voor minder belastingontduiking. Artsen, notarissen, horeca en andere beroepsgroepen zijn verplicht een pinautomaat te hebben, om zo onderhandse betalingen te voorkomen.

Verder komen Griekse belastingbetalers alleen voor heffingskorting in aanmerking als ze 10 tot 20 procent van hun jaarinkomen digitaal uitgeven via elektronische betalingen. Een andere, creatieve manier om belastingontwijking aan te pakken is door digitale betalingen te koppelen aan een loterij.

Ook andere landen zijn creatief

Deze creativiteit hebben we de laatste jaren ook in andere landen gezien. Veel Chinezen houden van gokken zodat het gebruik van kassabonnen als loterij lot, succesvol blijkt in het tegengaan van belastingontduiking. China heeft ook liquiditeitsbeperkingen voor consumentendeposito’s. In India werd het zwarte geldcircuit aangepakt door bankbiljetten naar nieuwe kleinere coupures om te ruilen en pinpasgebruik te stimuleren.

Alle maatregelen veroorzaakten een terugval in de economie, maar met geduld en samenwerking hebben deze experimenten wel zin. Hopelijk is er ook een creatieve uitruil mogelijk om een handelsoorlog te voorkomen.

Ineke Valke is senior investment strategist bij Rabobank.