Maarten-Jan Bakkum: Een crisis ligt op de loer


Het is de combinatie van dalende groei, forse kapitaaluitstroom en een pijnlijk gebrek aan hervormingen die de opkomende markten in steeds grotere problemen brengt.

Tot nu toe is de schade beperkt gebleven tot een stevige groeivertraging en een correctie in valuta-, obligatie- en aandelenmarkten. Een systeemcrisis hebben we nog niet gezien. En zelfs aan de politieke kant zijn grote ongelukken nog voorkomen. Het lijkt een kwestie van tijd voordat dit gaat veranderen.

In de afgelopen jaren is economische groei in emerging markets meer dan gehalveerd tot gemiddeld zo’n 4 procent. Van de twintig belangrijkste landen zijn er inmiddels vijf in een recessie beland (Brazilië, Rusland, Zuid-Afrika, Taiwan en Argentinië).

Alle andere landen zien hun groei verder teruglopen, door zwakke wereldhandelsgroei, dalende grondstoffenprijzen, kapitaalvlucht en stijgende rentes. Sinds vorig jaar is in steeds meer landen de werkloosheid flink aan het toenemen. Dit duwt de consumptiegroei terug en leidt tot additionele druk op de overheidsbegrotingen, via lagere belastinginkomsten en hogere sociale uitkeringen.

Diezelfde begrotingen waren al verslechterd door stimuleringsmaatregelen sinds 2008 en dalende grondstoffenprijzen. Nu zien we duidelijk dat het oplopen van begrotingstekorten accelereert en dat rentes beginnen te stijgen door hogere macrorisico’s.

Kapitaaluitstroom

Een steeds belangrijkere rol in de geleidelijke erosie van het vertrouwen in overheden en beleidsmakers in de opkomende wereld speelt de kapitaaluitstroom.

Sinds 2014 is er een netto uitstroom van kapitaal uit emerging markets. Terecht beginnen beleggers zich zorgen te maken. Elke maand worden de cijfers slechter.

De kapitaaluitstroom leidt tot zwakkere munten en stijgende rentes. De hogere rentes zorgen voor nog meer druk op overheidsbegrotingen, maar nog veel erger, ze vergroten het risico op ongelukken in het financiële systeem.

Sterke kredietgroei

Veel opkomende markten hebben in de jaren 2002-2010 een sterke kredietgroei gehad, vooral dankzij het overvloedige kapitaal dat door zeer lage rentes in de VS en Europa zijn weg vond naar EM.

De snel gegroeide leverage is met een hogere rente en een terugvallende groei niet te handhaven. In een aantal landen zijn de grenzen van kredietgroei simpelweg bereikt. Dit is zichtbaar in meer wanbetalingen en oplopende verliezen bij banken.

Als de kapitaaluitstroom niet vermindert en als de economische groei niet snel stabiliseert, wordt het moeilijk een kredietcrisis te voorkomen in een van de landen waar kredietgroei het meest is doorgeschoten. Maleisië, Thailand, Zuid-Korea, Turkije, Brazilië en China zijn het meest kwetsbaar.

Een sys­teemcrisis in een van deze landen zou het vertrouwen in de opkomende wereld verder ondermijnen en tot veel meer schade leiden dan we tot dusver hebben gezien.

In dit scenario past ook een escalatie van reeds bestaande politieke problemen, zoals de vertrouwensbreuk tussen regering en oppositie in Brazilië of de arbeidsconflicten in Zuid-Afrika. Maar ook kan verwacht worden dat de repressie in China, die de afgelopen jaren al duidelijk toegenomen is, verder verscherpt.

Maarten-Jan Bakkum is senior beleggingsstrateeg opkomende markten bij NN Investment Partners.

De informatie in deze column dient niet te worden opgevat als beleggingsadvies, beleggingsaanbeveling, aanbod of uitnodiging om effecten te kopen, te verkopen of anderszins te verhandelen.