Mismatch tussen oude en nieuwe pensioenstelsel


Na jaren polderen en geneuzel op
 de vierkante centimeter lijkt het er nu echt van te komen: het nieuwe pensioenstelsel. En daarmee komt eindelijk aandacht voor hetgeen waar het echt over moet gaan: de beleggingsinvulling en het belang van de deelnemer. 

Niet nog een saaie analyse over renterisico. Geen gedoe over leeftijdsafhankelijke premie. Niks beschouwing over solidariteit. Het gaat eindelijk weer over beleggen. Daar mag ook wel meer aandacht voor zijn, want we hebben als financiële sector wel nog werk te verzetten als het gaat om pensioenbeleggen. 

Ongeacht welke keuze u straks
als werkgever of pensioenfonds gaat maken, er is een onderwerp waarmee u onherroepelijk te maken gaat krijgen: lifecycles. Als ik een lekenpraatje voor deelnemers zou houden dan zou ik stellen dat uw weging in aandelen gelijk moet zijn aan 100 procent minus uw leeftijd.
 In mijn geval is dat 48 jaar dus 52 procent aandelen.

Dit is natuurlijk te kort door de bocht, en hangt af van uw persoonlijke situatie (carrière, vermogen, gezondheid et cetera), maar toen ik mijn privé-beleggingsrekening raadpleegde, klopte het sommetje best aardig. Toen ik naar de opbouw van het pensioenfonds keek dat voor mij belegt, kwam er een andere verdeling tevoorschijn, dat minder goed aansloot. Dat gaat veranderen. Gelukkig maar. 

Als gastdocent tijdens een college van Netspar over pensioeninnovatie mocht ik de gedachten prikkelen over lifecyles. Ik ga in deze column bij u hetzelfde doen. Dan kunt u zelf nadenken over wat het beste past. Tegenover mij in de collegezaal bevonden zich alle kleuren en smaken van de pensioenpolder. De pensioenfondsen, verzekeraars en vermogensbeheerders, maar ook de wetenschappers, toezichthouders en sociale partners. Ik kon mij geen betere plek wensen voor onderzoek en discussie over de optimale beleggingsmix.

Ik stelde al dat de huidige verdeling over asset classem onvoldoende aansluit op mijn risicohouding. Dat sommetje moet straks de hele pensioenpolder maken. Er komt meer aandacht voor de individuele invulling. Nederland gaat van DB naar DC, met allerlei hybride tussenvormen. 

Even slikken  

De puristen onder u zullen even moeten slikken. De actuaris of jurist vliegt nu i nde gordijnen. Ik sla het plat en maak het simpel. In beide contracten binnen het nieuwe stelsel, het ‘nieuwe pensioencontract’ en de ‘verbeterde premieregeling’, zal het beleggingsbeleid worden afgestemd op de leeftijdscohorten binnen het fonds. Of u houdt het huidige pensioenfonds (collectief) intact een gaat op basis van de lifecycle (individueel) rendementen verdelen. Of u maakt (individueel) lifecycles, en gooit deze op de grote hoop. Het potje voor opbouw en uitkering wordt hoe dan ook uit elkaar getrokken. 

De casus die ik in de collegezaal
 heb voorgelegd, ging over de mismatch tussen de huidige beleggingsmix van de pensioengelden en de mix die we op ba- sis van de beschikbare lifecycles zouden krijgen. Feit is dat de huidige DC-markt vooral draait om de verdeling tussen aandelen en obligaties en agressievere lifecycles kent dan de eenvoudige (100-x) regel die ik aanhaalde. Feit is ook dat er niet of nauwelijks illiquiditeit is, terwijl veel pensioengelden nu wel zo belegd zijn. En dan laat ik renteafdekking nog buiten beschouwing. Linksom of rechtsom gaan die markten meer op elkaar lijken. 

Het gaat te ver om in deze column een volledig college te geven. De hamvraag is hoe wij het beste van beide werelden kunnen verenigen: de transparante beleggingsmix van de lifecyle, die nog niet optimaal is, en de voordelen van illiquiditeit van de huidige pensioenportefeuilles, maar die de door mij te prefereren risicohouding mist. Tijdens de breakout-sessies was daar goede dis- discussie over, waarbij het heerlijk was om de ‘fly on the all te zijn. Het winnende antwoord kwam echter niet voorbij. 

Ik zal eerlijk zijn. Dat bestaat ook niet. De collegezaal kon de belangrijkste spelers in het spel namelijk niet herbergen: de miljoen deelnemers aan pensioenregelingen. Laten we niet vergeten voor wie wij het allemaal doen. Pensioen is een cruciale arbeidsvoorwaarde, uitgesteld loon, een simpel financieel product dat we onnodig complex hebben gemaakt. Versimpelen doe je niet met
de pet op van de bestuurder of die van de werkgever, maar met die van de deel- nemer die tegen lage kosten het beste rendement wil behalen. De komende fase biedt gouden kansen om de beleggingsmix goed in te vullen. 

Roelof Salomons is hoogleraar Beleggingstheorie en Vermogensbeheer aan de Rijksuniversiteit Groningen en strategisch adviseur bij diverse financiële instellingen.