Ethisch reveil in de financiële sector


Terwijl toezichthouders nadenken over de vraag of je toezicht moet afstemmen op de professionaliteit en integriteit van marktpartijen of juist op het gebrek daaraan, stellen marktpartijen alles in het werk om het vertrouwen van de consumenten te herwinnen. Hoe doe je dat?

Toezicht helpt, maar duidelijk is dat naleving van regels niet genoeg is om schade aan klanten en het publieke belang te voorkomen. Vertrouwen wordt uiteindelijk gewekt door de mensen die in de sector werken en door de organisaties die zij samen vormen. Dat vraagt om eigen verantwoordelijkheid.

Algemene principes
De toezichthouders eisen dat ondernemingen zelf een beleid vaststellen voor een integere bedrijfsuitoefening. Financiële dienstverleners moeten zich daarbij houden aan de algemene principes die in de wet zijn geformuleerd, bijvoorbeeld over transparantie, vergoedingen en belangenverstrengeling.

Deze principes zijn niet erg helder en dit leidt in de praktijk vaak tot stelsels van gedetailleerde regels. Dat werkt een bedrijfscultuur in de hand waarbij werknemers wel weten dat zij zich moeten houden aan allerlei regels, maar niet op welke normen en waarden die regels zijn gebaseerd. Er ontstaat dan zoiets als een ethisch vacuüm.

Te veel regels leiden tot wantrouwen
Waar teveel wordt geleund op regels dreigt een cultuur van georganiseerd wantrouwen en angst om fouten te maken. Dat staat een doelmatige bedrijfsvoering in de weg want iedereen weet dat samenwerken moeilijk is als mensen binnen een organisatie voortdurend op hun hoede moeten zijn. 

Het gaat dus om normen en waarden bij werknemers zelf en leidinggevenden hebben hierbij een belangrijke voorbeeldfunctie. Wat moeten leidinggevenden  in huis hebben om het gedrag en de mentaliteit van hun werknemers te beïnvloeden? Een studie uit 2006 van de Ashridge Business School wijst een aantal noodzakelijke capaciteiten aan.

Eerlijk en betrouwbaar zijn
Leidinggevenden moeten eerlijk en betrouwbaar zijn en gecommitteerd aan de ontwikkeling van werknemers op alle niveaus. Ze moeten geloven in verandering en die ook durven doordrukken.

Zij kunnen mensen binnen en buiten de organisatie echter alleen overtuigen als ze zelf diepgewortelde ethische overtuigingen hebben en die vertalen in eenvoudige en heldere gedragslijnen. Op hun beurt zullen werknemers dan ook duidelijk en eerlijk communiceren en zo het vertrouwen in de onderneming herstellen.

Dit betekent een terugkeer van de ethiek in de financiële sector. De opdracht aan leidinggevenden is om zich te bezinnen op hun ethische overtuigingen die de basis vormen van hun eigen handelen. Dat hoeft niet ingewikkeld of vaag te zijn. Een belangrijke norm is bijvoorbeeld dat je anderen, dus ook klanten, moet behandelen zoals je zelf behandeld wilt worden.

Erna Moerdijk is advocaat en lid van de Investment Management Groep van Stibbe.