“Redder van ABN Amro”: het wordt erger en erger


'Het is een zorgelijke ontwikkeling dat allerlei sectoren en instanties in hun eigen bubbel leven. Je ziet het aan de markten, die alleen aandacht voor zichzelf hebben. Maar je ziet het ook aan de overheid en de politiek die zijn blijven hangen in de vorige eeuw en de vraagstukken van deze eeuw niet aanpakken.'
Bernard ter Haar, Rijksoverheid

Aan het woord is Bernard ter Haar, één van de belangrijkste topambtenaren van de afgelopen decennia op het terrein van financiële sector en markten. Hij wordt niet alleen de "schaduw van Wouter Bos" genoemd, toen deze minister van Financiën (2007 - 2010) was, maar wordt in de media ook gezien als de "redder van ABN Amro". 

Dat was toen de grootbank door drie buitenlandse partijen was opgekocht en gesplitst werd, en het door Fortis gekochte smaldeel dreigde te kapseizen in het ruige najaar van 2008. Ter Haar was toen als plaatsvervangend thesaurier-generaal de man die met Wouter Bos architect van die reddingsoperatie was.

Ter Haar was eerder in zijn loopbaan nauw betrokken bij het verdrag van Maastricht en bij de vorming van de Economische en Monetaire Unie, die tot de introductie van de euro heeft geleid. 

Fondsnieuws-hoofdredacteur Cees van Lotringen sprak met Bernard ter Haar in het kader van de podcast-serie "This Time is Really Different". Daarin wordt, aan de hand van de crisis van 2008 en 2020, gekeken naar de wereld ná corona. 

 

Bernard ter Haar, die kan bogen op een professionele ervaring van meer dan 30 jaar is kritisch over de financiële markten, die volgens hem erg op zichzelf gericht zijn en onvoldoende aandacht hebben voor wat in de wereld gebeurt. 'Ze hebben geen oog voor de bubbels, en waar die voor staan', zegt hij in het gesprek. Hij erkent dat de centrale banken het "roer hebben gegrepen" na afloop van de crisis van 2008 en sindsdien massieve steun geven aan de markten.

'Het wordt erger en erger en erger'

'Dat heeft beslist geholpen in 2012 (toen ECB-president Draghi zijn "whatever it takes" uitsprak, red). Maar ik herinner me nog dat ik in een Europees overleg tijdens de kredietcrisis zei: "het belangrijkste is dat we de uitgang weten te vinden."

We zijn er ingelopen, maar hoe komen we er weer uit? Die uitgang hebben we onvoldoende gevonden. We zijn blijven hangen in het instrumentarium. We hebben er niet op tijd afscheid van genomen. En nu wordt het erger, en erger en erger. Aan de liquiditeitskant is er nu bijna geen markt meer en is de ECB de verstrekker van gratis middelen geworden.' Een dag na het interview maakte president Christine Lagarde gisteren bekend dat de ECB nog eens 600 miljard euro  in de markt pompt.

Toch denkt hij niet dat de fors gestegen (overheids)schulden op dit moment een probleem zijn, vanwege de lage rente. Die rente is zo laag, zegt hij, omdat er een kapitaaloverschot is doordat er ten gevolge van vergrijzing alom gespaard wordt. Maar als er dan fors geinvesteerd wordt om de economie uit het slob te krijgen, dan gaat de rente op enig moment omhoog en wordt de financiering van schulden een probleem, waarschuwt hij. 

Stijgende lasten voor burgers en bedrijven

Ter Haar zegt dat bij de crisis van 2008 iedereen erop gericht was de (budgettaire) balans snel op orde te krijgen. 'Maar dat is nu een stuk ingewikkelder', zegt de gewezen topambtenaar. 'Het is niet alleen een kwestie van schuldenlast, maar ook van uitvoering. De zorgbegroting eet bij voorbeeld steeds meer op van de totale rijksbegroting, Dat wordt ook een probleem.'

Hij verwacht dat de lasten voor burgers en bedrijven omhoog gaan. 'We willen dat er goed voor de oude dag wordt gezorgd. We willen gezondheidszorg op topniveau. We willen sociale zekerheid, goed onderwijs, voldoende politie. Dat kost natuurlijk wel geld. Maar dan moeten we met elkaar ook wel het welvaartsniveau overeind houden. Arbeidsproductiviteit wordt in de komende decennia heel belangrijk.' 

Hij sluit, onder invloed van stijgende lasten voor burgers en bedrijven, niet uit dat het rendementspotentieel voor financiële markten zal afnemen. Maar voegt de gewezen topambtenaar eraan toe: er dient fors geinvesteerd te worden, om het groeipotentieel te verhogen. Dat zal volgens hem tot een grotere overheidssector leiden.

'Feit is dat we deze eeuw tegen de grenzen van de economische groei zijn aangelopen. Dat geeft nieuwe uitdagingen. Heel veel dingen zijn namelijk niet op orde. Dat is een uitdaging, maar de crisis is niet onbeheersbaar. Het is beheersbaar. Maar het gaat niet voor niks', zegt de afgestudeerde econoom en gepromoveerde natuurkundige, die in Europese kringen naam verwierf om zijn grote analysevermogen en oplossingsgerichtheid.  

Overige gesprekken

Eerdere gesprekken in het kader van de podcast-serie "This Time is Really Different" waren met Jaap van DuijnLars DijkstraBart le BlancEdin MujagicGerard MoermanLex HoogduinLeen Meijaard en Wilse Graveland. Ook te beluisteren via Spotify en Apple.