'ALM-studies incompleet: klimaatrisico's ontbreken'


Hoewel de financiële sector zich gecommitteerd heeft aan het Klimaatakkoord, zegt dat nog niks over de financiële- en beleggingsrisico’s die zij loopt als gevolg van de klimaatverandering. Voor pensioenfondsen zijn deze zelfs nog niet eens goed inzichtelijk in de ALM-studies.
Willemijn Verdegaal, Ortec Finance

Dit zegt Willemijn Verdegaal (foto), co-head Climate & ESG solutions bij Ortec Finance, in een gesprek met Fondsnieuws.

Op 10 juli committeerde de financiële sector zich met een handtekening aan de doelstelling van het kabinet om in 2030 de uitstoot van broeikasgassen (CO2) met 49 procent te verminderen ten opzichte van 1990. Een eerste rondvraag onder pensioenfondsen en -beleggers in de dagen daarna over de implicaties hiervan voor hun beleggingsbeleid, leverde echter weinig tot geen inhoudelijke reactie op. 

Verdegaal heeft daar wel een verklaring voor: ‘We moeten terug naar de basis, want de aannames waar pensioenfondsen hun assets & liabilities management (ALM) studie op baseren zijn incompleet. Klimaatrisico wordt hier namelijk niet in meegenomen, terwijl dit wel een hele belangrijke risicodrijfveer is, zoals inmiddels wel duidelijk is.’ 

Verdegaal staat hierin niet alleen. Ook DNB stelt dat de financiële sector de klimaatrisico’s weliswaar onderkent, maar dat is volgens haar niet voldoende. DNB, voor wie het thema sinds 2017 op haar agenda staat, wil er meer aandacht op richten omdat zij er een potentieel systeemrisico in ziet. 

Statistiek verleden ontbreekt

Dat het klimaatrisico niet of onvoldoende wordt meegenomen in de beleggingsbeslissingen, verrast Verdegaal niet: ‘De strategische asset allocatie wordt bepaald aan de hand van econometrische modellen, die historische data extrapoleren. Klimaatverandering zit echter niet in die statistieken van het verleden. Wat we nu meemaken is historisch gezien uniek.’

De zogenoemde Systemic Climate Risk Scenario Solution tooling stelt pensioenfondsen sinds maart 2019 in de gelegenheid om klimaatrisico’s wel te incorporeren in hun beleggingsbeslissingen. Na een pilot van anderhalf jaar met deelname van ASR, AP1, OP Trust Canada en PME, wordt de methodiek inmiddels gebruikt voor klanten als Aegon en partijen in de Verenigde Staten en Canada. 

‘De methodiek integreert inzichten uit de klimaatwetenschap in een macro-economisch model’, vertelt Verdegaal. ‘Daarin staat de vraag centraal wat er gebeurt als de temperatuur stijgt. In welke mate daalt dan de productiviteit? Deze informatie wordt per land per jaar berekend, zodat een aangepast economisch groeipad (bbp) tot en met 2100 in beeld komt. 

De informatie wordt in het traditionele econometrische model verwerkt, zodat de bbp-cijfers die gebaseerd zijn op historische data worden vervangen door de bbp-cijfers uit het macromodel dat klimaatverandering wél meeweegt. 

ALM-studie op basis van andere scenario sets

Pensioenfondsen kunnen hiermee een ALM-studie doen op basis van andere basisscenario sets, maar dan met de gebruikelijke risico-indicatoren zoals dekkingsgraad,  koopkrachtontwikkeling, verwacht rendement etc. 

Deze resultaten worden vergeleken met het traditionele “climate uninformed” model, zoals Ortec dat noemt. De vergelijking kan wordt gemaakt met een scenario waarin de temperatuur met 1,5 graad stijgt, maar ook met één waarin sprake is van stijgingen van 2 of zelfs 4+ graden. 

Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen een ordelijke en wanordelijke transitie, vertelt Verdegaal. In het eerste geval verloopt het proces geleidelijk, zonder ernstige economische schokken of paniek op de financiële markten. Beleggers trekken in dat geval hun geld geleidelijk weg uit oude technologieën en bedrijfstakken. In een wanordelijke transitie is van het tegenovergestelde sprake. 

Transitie positief voor gediversifieerde portefeuille

Een belangrijke conclusie volgens Verdegaal is dat versnelling van de benodigde transitie voor een temperatuurstijging van 1,5 graad waarde voor aandeelhouders oplevert. Onderstaande grafiek laat zien dat door zelf de regie in handen te nemen en een zo ordelijk mogelijke transitie te bewerkstelligen het in positief kan uitpakken, zelfs op de korte termijn. 

‘Mensen denken vooral in kosten. Ze zijn bang om hun baan kwijt te raken. Maar wat wij zien uit de modellen dat als de transitie goed gemanaged wordt dat deze op korte termijn (5 jaar) een neutraal tot licht positief effect heeft op een wereldwijde aandelenbelegging. Het omschakelen van de economie brengt namelijk veel (nieuw) werk en innovatie met zich mee. Er is zeker ook een negatief effect, maar netto is het effect positief.’

Verdegaal: ‘We zien bovendien in onze berekeningen dat, mits je goed gediversifieerd bent, zelfs een wanordelijk transitie naar 1,5 graad beter is dan doorgaan op de huidige voet. Het probleem is dan echter wel dat je op korte termijn forse verliezen lijdt, denk hierbij aan aandelenportefeuilles die 15 procent in waarde dalen. Dat is zuur voor gepensioneerden of mensen die op het punt staan met pensioen te gaan. Maar ook voor mij als 38-jarige geldt dat mijn pensioen van een dergelijke ontwikkeling niet volledig zal herstellen.‘

‘Ik wacht nog steeds op de paniek’

Wat brengt dit inzicht pensioenfondsbestuurders? Verdegaal legt uit dat het probleem te complex is om het op te lossen met een kant-en-klaar stappenplan. Zij hoopt dat de noodzaak en de bereidheid om tot actie over te gaan snel duidelijk wordt. ‘Ik wacht nog steeds op de paniek over de staat waarin het klimaat zich bevindt en de financieel-economische consequenties van klimaatverandering. Zeker als je je bedenkt hoeveel macht de financiële sector kan uitoefenen om besluitvorming in andere sectoren en bedrijfstakken van de economie actie af te dwingen.’ 

Dit is een van de redenen waarom de ondertekening van het Klimaatakkoord door de financiële sector positief ontvangen is. Dat geldt ook voor Verdegaal zelf: ‘Ik denk dat elke stap goed is. Het creëert sowieso meer bewustwording. Ik ben zelf jarenlang klimaatonderhandelaar binnen de VN geweest en ik weet hoe moeilijk besluitvorming tot stand komt.’

Maar tegelijkertijd vraagt ze zich ook af of de transitie snel genoeg zal gaan: ‘Om op het pad van 1,5 graad temperatuurstijging te blijven moet de wereld in de komende jaren echt die overstap gaan maken.’

Meer achtergronden op Fondsnieuws: