Lage beloningen


Er is al ruim tien jaar een pittige discussie gaande over de beloningen van bestuurders van ondernemingen. In de ogen van het publiek zijn deze beloningen vaak veel te hoog. Deze beloningen worden gerechtvaardigd met argumenten als: een goede bestuurder verdient zijn geld snel terug, bestuurlijk talent is zeldzaam, anders vertrekt ons talent naar het buitenland, et cetera.

Natuurlijk is het zo dat goede bestuurders adequaat beloond moeten worden, maar over de mate waarin kun je verschillen van mening. Afgezien van wat cultuurverschillen is het werk van veel bestuurders in grote ondernemingen niet wezenlijk anders dan het werk van bestuurders van grote organisaties in de publieke sector, zoals ministeries, onderwijs- of zorginstellingen. 

Veel topbestuurders laten zich betalen alsof ze ondernemers zijn. Een groot verschil is echter dat de topbestuurder onderneemt met vermogen van anderen, onder meer dat van de grote groep beleggers in aandelenfondsen. Dit punt maakt John Bogle in zijn boek The Battle for the Soul of Capitalism. 

De scheiding tussen eigendom en management is de bron van het probleem. Wanneer aandeelhouders zich onvoldoende roeren of wanneer ze sowieso weinig macht hebben, worden de bestuurders slechts gecontroleerd door commissarissen, accountants, regelgevers en allerlei andere vormen van indirect toezicht.

Bogle is niet heel positief over de effectiviteit van deze indirecte vormen van controle. De juiste plek voor deze afweging is in de aandeelhoudersvergadering, al dan niet is samenspraak met de commissarissen.

Aandeelhouders zijn meestal sterk verspreid en misschien ook wel verdeeld in opvattingen en deskundigheid en beperkt in tijd. Tegenwoordig zijn echter grote delen van de aandelen in het bezit van beleggingsfondsen en deze zouden veel meer macht en controle kunnen uitoefenen. Dit gebeurt overigens ook al, maar in een veel te beperkte mate. 

Op een goede manier actief zijn tijdens een aandeelhoudersvergadering vergt tijd, geld en deskundigheid zonder dat de opbrengst van deze activiteit direct gemeten kan worden. De opkomst van passieve fondsen --— die weinig of geen aandacht en budget zullen hebben voor analyses en aandeelhoudersvergaderingen — ondermijnt dit model verder.

Beleggers kunnen er wel degelijk voor kiezen om actiever te worden. Er is al een grote groep beleggingsfondsen die duurzaam en sociaal verantwoord (SRI) beleggingen kiest. Maar niet iedereen is geïnteresseerd in alle aspecten van duurzaam en verantwoord beleggen. 

Aanvulling op SRI-pallet

Het zou een mooie aanvulling zijn op het assortiment als er voortaan ook  beleggingsfondsen zijn die een actievere rol nemen in de controle op het bestuur. Een beleggingsfonds dat uitsluitend aandelen met lage bestuurdersbeloningen in portefeuille neemt, zou een mooi product zijn.

En uiteraard voor de dwarsliggers moet het dan ook mogelijk zijn te investeren in het Dutch Excessive Executive Pay Fund. Om uw inbeeldingsvermogen wat te stimuleren: dit fonds belegt uitsluitend in ondernemingen waarbij minimaal 25 procent van de winst wordt besteed aan bestuurdersbeloningen.

Het zou een interessant onderzoek zijn om na te gaan welke van deze twee soorten fondsen de beste rendementen zou geven. Wat ook de uitkomst is: we gunnen de actieve belegger een excessieve beloning.

Auke plantinga is universitair hoofddocent aan de rijksuniversiteit Groningen.