Pas je aannames rond beleggingsbeleid aan


De economische wetenschap en ook de beleggingswereld zijn zich de laatste decennia steeds meer gaan richten op een mensbeeld dat uitgaat van een rationele, calculerende, egoïstische ‘homo economicus’. Veel economische modellen zijn daar inmiddels op gebaseerd.

Zelfs de opkomende beweging van behavioural economics heeft het over 'irrationeel afwijken van wat van een rationeel persoon verwacht mag worden'. Er bleek al vaak dat de modellen niet klopten, maar het gedrag van de meeste mensen in de coronacrisis laat overtuigend zien dat modellen die uitgaan van zo’n ‘homo economicus’ weerlegd moeten worden.

Economen als Milton Friedman hebben een grote invloed gehad op het economisch denken, maar ook op de politiek en de beleggerswereld. Zijn 'het is de sociale verantwoordelijkheid van bedrijven om de winst te verhogen' is voor veel aandeelhouders een mantra geworden. Maar wat nou als die farmaceut zijn nieuwgevonden coronavaccin alleen verkoopt aan de hoogste bieder? Zelfs in de VS was er ophef toen bleek dat de verschillende staten ordinair tegen elkaar op moesten bieden om mondkapjes te kopen. 

'De calculerende mens'

Er zijn Nobelprijzen uitgereikt aan mensen als Markowitz, Merton en Scholes die onzekerheid trachten te ondervangen door kansen te schatten en die schattingen als input in wiskundige modellen te gebruiken om bijvoorbeeld aandelenkoersen te voorspellen of een waardeoordeel over obligatieprijzen te geven. Terwijl Keynes in de jaren ’30 duidelijk had gesteld dat 'er geen wetenschappelijke basis is om enige schatting te maken van onzekerheid', wordt in veel modellen aangenomen dat de calculerende mens gewoon een aanname kan maken van de kans dat iets gaat gebeuren.

De opkomst van een virus zoals Covid-19 was misschien op zich iets dat te verwachten was, zoals Bill Gates besprak in zijn TED-talk in 2015. De onzekerheden over de manier van besmetting, de duur van besmettelijkheid, waarom de een ziek wordt of zelfs sterft en de ander niet, en of mensen na de ziekte immuun zijn en zo ja, hoe lang die immuniteit duurt, laten zien dat schattingen in dit soort gevallen waardeloos zijn.

Altruïstisch gedrag? Wel degelijk

Wat echter nog meer bewijst dat de mens geen rationele, calculerende, egoïstische ‘homo economicus’ is, is de manier waarop veel mensen zich opstellen tijdens deze crisis. Ja, er is wc-papier en pasta gehamsterd, maar mensen zorgen ook meer voor elkaar. Veel mensen tonen altruïstisch gedrag dat niet te verklaren en volstrekt irrationeel is volgens veel economische modellen. Mensen zijn bereid afstand te houden en een mondkapje te dragen als ze naar buiten gaan. Iets wat hen misschien zelf geen voordeel geeft, egoïstisch gezien, maar wel helpt te voorkomen dat een ander misschien ziek wordt.

De meeste mensen gehoorzamen aan het beleid van de overheid en handelen niet als ‘free riders’. Ook kijken ze naar de overheid voor leiding en hulp, in plaats van dat ze de rol van de overheid willen terugdringen ten faveure van de markt. Historicus Rutger Bregman zegt dat 'een crisis het beste in de mens naar boven haalt'. Dat blijkt ook zo te zijn en aannames onder veel economische modellen worden daardoor ontkracht.

In het boek License to be Bad, How Economics Corrupted Us, laat Jonathan Aldred zien hoe veel schade er is aangericht doordat economische modellen die uitgaan van de ‘homo economicus’ door de maatschappij stevig omarmt zijn. Het failliet van de besproken modellen en van de aannames over menselijk gedrag die ze maken, is nog groter als je kijkt naar wat er op dit moment gebeurt in de wereld. Het gedrag van de meeste mensen tijdens deze crisis laat zien dat de mens in de basis een sociaal dier is, dat helpt en geholpen wil worden, dat soms berekenend en wreed kan zijn, maar vaak samenwerkend, sociaal, emotioneel en altruïstisch, kortom: menselijk.

Herzie aannames over beleggingsbeleid

Als belegger zal je je moeten beraden op je manier van werken. De basisaannames van veel beleggingsbeleid zullen herzien moeten worden. Een pandemie als nu veroorzaakt door Covid-19 is geen ’25-standaard deviaties gebeurtenis’, want je weet niet wat je niet weet en onzekerheid is niet in kansen te schatten. Winstbejag als enig doel van bedrijven was al minder populair aan het worden en die beweging zal zich nu zeker versnellen. Markten zijn niet efficiënt zoals blijkt uit het feit dat het op sommige beursdagen een tijd duurde voordat er een openingskoers was in bepaalde aandelen; marktpartijen wisten het op dat moment ook niet meer.
 
Het is daarom van belang om goed te spreiden en vooral om goed te kijken naar het doel van een specifieke belegging. Focus te leggen op zaken die wel in te schatten zijn en geen aannames te doen over zaken die onzeker zijn. Rekening houden met het feit dat ‘black swans’ zullen opduiken en vooral door uit te gaan van een mensbeeld waarbij het daadwerkelijk gedrag echt anders is dan dat van de, door foute economische modellen op het schild gehesen, ‘homo economicus’.

Daan Potjer is econoom, blogger en was laatstelijk chief operating officer van Dynamic Credit.