Het geduld van spaarders is op


‘Wat denk je dat een centrale bank onder normale omstandigheden zal doen wanneer ze geconfronteerd wordt met een abrupte, diepe recessie, met inflatie onder de doelstelling en zelfs iets onder nul, met appreciatie van de munt terwijl andere centrale banken renteverlagingen doorvoeren?’ Zou dat niet een goede vraag zijn op een tentamen voor economiestudenten?

Nou nee, een goede tentamenvraag wordt door sommige studenten juist en door anderen onjuist beantwoord, is selectief. De hier gestelde vraag is te gemakkelijk. Iedereen zal zeggen dat een centrale bank de rente dan zal verlagen. Dat deed de ECB vorige week echter niet.

In plaats daarvan besloot het beleidsbepalende comité van de ECB de looptijd van de diverse noodmaatregelen ter leniging van de coronacrisis te verlengen en de bijbehorende bedragen navenant te verhogen. Mevrouw Lagarde c.s. draaiden werkelijk aan nagenoeg alle knoppen. Behalve één: de rente. 

De laatste rentewijziging dateert alweer van september 2019 en die betrof slechts één tarief, waarbij de verlaging niet meer dan 10 basispunten beliep. De voorlaatste verandering in de officiële tarieven was in 2016.

Totaal niet overtuigend

Mevrouw Lagarde werd in de persconferentie wel gevraagd waarom de rente niet verder werd verlaagd. Het weinig overtuigende antwoord luidde dat de ECB verwacht haar rentetarieven nog lang op het huidige ‘of lagere’ niveau te handhaven. Rentedaling blijft als optie dus op tafel. Maar als je onder de huidige omstandigheden de rente niet verlaagt, wanneer doe je het dan? 

Nu pleit ik echt niet voor nog lagere rente! Ik vraag mij slechts af welke boodschap de ECB hier geeft. Dat is misschien een betere vraag voor een tentamen monetair beleid.

Als ik dat tentamen zou maken, zou ik schrijven dat de renteschroef kennelijk is dolgedraaid. De ECB heeft er blijkbaar geen enkele fiducie in dat een verdere renteverlaging per saldo positieve effecten zal sorteren, ondanks omstandigheden die objectief gezien lijken te schreeuwen om een lagere rente. Het is gewoon klaar met het rentebeleid van de ECB. 

Een vergissing

Ik zou nog een stap verder gaan. De negatieve rente is een vergissing en begint geleidelijk meer risicovol te worden. Toen de ECB zes jaar geleden haar depositorente negatief maakte, moest ze zich in allerlei bochten wringen om uit te leggen waarom dat een goed idee was. Vervolgens bleek de negatieve rente onbedoelde negatieve bijwerkingen voor banken te hebben.

Om die te beperken of te compenseren ontwikkelde de ECB een ingewikkeld geheel van faciliteiten en regels, waarbij banken onder voorwaarden tegen negatieve rente van de ECB kunnen lenen (Targeted Longer-term Refinancing Operation, TLTRO). Inmiddels legt de ECB niet eens meer fatsoenlijk uit waarom ze de rente nu toch maar niet verder verlaagt.

Versta me niet verkeerd. Een zeer ruim monetair beleid om gunstige financieringscondities te bewerkstelligen, die niet alleen in de prijs maar ook in de beschikbaarheid van bancair krediet tot uiting komen, is zeer gerechtvaardigd. Maar negatieve rente is dat niet. 

Helaas blinken centrale bankiers niet uit in het toegeven van vergissingen, laat staan dat ze die snel corrigeren. We blijven zodoende waarschijnlijk nog jaren met de negatieve rente zitten. 

Inmiddels is er een nieuwe ontwikkeling die we in de gaten moeten houden. Banken gaan er geleidelijk toe over de negatieve rente aan steeds meer klanten door te berekenen. Tot dusver lieten veel spaarders de steeds maar lagere rente gelaten over zich heen gaan. Voor veel klanten is negatieve rente echter een brug te ver. Zij komen nu in beweging en steken hun geld dan maar in beleggingen die hogere risico’s met zich meebrengen dan ze ooit van plan waren te nemen. Dat kan best nog een tijd goed gaan…

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom van ABN Amro. Hij schrijft wekelijks voor Fondsnieuws over economie en markten. Meer informatie over zijn visie kunt u lezen op Crystal Clear Economics.