Milton Friedman mag zijn Nobelprijs houden


De verkeersvergelijking van Fisher: M*V = P*T, welke econoom is er niet groot mee gebracht? En in het kielzog daarvan de befaamde uitspraak van Milton Friedman “Inflation is always and everywhere a monetary phenomenon”.

Die opvoeding leidt bij veel economen tot een Pavlov-reactie wanneer de groei van de geldhoeveelheid versnelt. Dat gebeurde in 2008 toen centrale banken de rente agressief verlaagden en sommige centrale banken ‘kwantitatieve verruiming’ als beleid kozen. Hordes economen voorspelden een terugkeer naar hoge inflatie. Dat gebeurde niet en de inflatie-alarmisten kropen weer in hun schulp. 

De beleidsreactie op de pandemie heeft de geldgroei in veel landen een nog veel grotere impuls gegeven dan na 2008. In de VS was de geldhoeveelheid M2 vorige maand 27% groter dan een jaar eerder. Inflatie-alarmisten kwamen weer tevoorschijn. Door schade en schande wijs geworden houden ze zich nu echter koester dan toen. 

Geen toeval

Inmiddels krijgen de inflatie-alarmisten een helpende hand. De olieprijs en andere grondstofprijzen zijn fors gestegen. Zeecontainers staan op de verkeerde plaatsen waardoor vrachtprijzen zijn verveelvoudigd en supply chains zijn verstoord, wat ook leidt tot hogere prijzen. Dan geven de Amerikanen hun economie een impuls van 1900 miljard dollar, volgens Larry Summers het vijfvoudige van wat nodig is als stimulans. Nog voor de discussie daarover is verstomd, wordt gesproken over een nieuw bestedingsplan van 3000 miljard dollar.

Vervolgens legt een brand bij Renesas Electronics in Japan de productie van chips gedeeltelijk stil waardoor die prijzen stijgen en de productie van auto’s in veel landen moet worden verlaagd. Juist op dat moment blokkeert een enorm containerschip het Suezkanaal waardoor 10% van de wereldhandel acuut stilligt. Ik geloof niet zo snel in samenzweringstheorieën, maar dit kan geen toeval zijn.

Inflatie in de pijplijn wordt geleidelijk zichtbaar. Producentenprijzen lopen momenteel snel op en je kunt erop wachten tot die ook de consumentenprijzen in beweging zetten, wat tot op heden is uitgebleven. Precies wanneer de inflatie oploopt, zullen beperkingen op het openbare leven wegvallen en dan kan de enorme koopkracht die zich op spaarrekeningen heeft verzameld tot ontlading komen. Dus juist als de aanbodkant van de economie zwak en kwetsbaar is, komt er een enorme effectieve vraag aan.

Niet op een dubbeltje

Het wordt een fascinerend economisch experiment. Dat inflatiecijfers zullen stijgen lijdt geen twijfel, de vraag is of de hogere inflatie tijdelijk is of niet. Fed-baas Jay Powell zei onlangs “Inflation dynamics do change over time, but they don’t change on a dime”, een intrigerende uitspraak. Powell geeft hiermee aan dat de aanstaande stijging van de inflatie waarschijnlijk tijdelijk is, maar dat hij minder zeker is van de vooruitzichten op wat langere termijn.

Ik denk ook dat de hogere inflatie niet direct zal beklijven omdat de factoren die de inflatie al jaren in toom houden weer snel de overhand zullen krijgen. Een recent boek van Goodhart en Pradhan betoogt dat demografische factoren de inflatie de komende decennia fors gaan opdrijven. Misschien hebben ze gelijk, maar met zulke voorspellingen kun je er makkelijk vijf jaar naast zitten. De inflatiedynamiek verandert immers niet ‘on a dime’. 

Milton Friedman zat fout 

Milton Friedman is een van mijn helden onder de economen. Toch kom ik tot de conclusie dat zijn hiervoor aangehaalde uitspraak onjuist of in ieder geval niet relevant is. Dat is nogal wat. Het roept de vraag op of Friedman zijn Nobelprijs in 1976 wel terecht heeft gekregen. 

Volgens het rapport van de Koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen werd Friedman destijds geëerd voor zijn bijdragen op de gebieden van consumptie-analyse, monetaire geschiedenis en theorie en zijn verheldering van de complexiteit van stabilisatiebeleid. Ik denk dat Friedman die Nobelprijs wel mag houden, maar we moeten niet al zijn conclusies blind volgen. Wat betreft inflatie heeft Heer Bommel misschien wel gelijk met zijn “Geld speelt geen rol”.

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom van ABN Amro en momenteel ondermeer huiseconoom bij BNR. Hij schrijft wekelijks voor Fondsnieuws over economie en markten. Meer informatie over zijn visie kunt u lezen op Crystal Clear Economics.