Pensioenfonds, wat meer evenwicht graag


Afgelopen vrijdag stond in het FD een interview met Joanne Kellermann, voorzitter van PFZW (Pensioenfonds Zorg en Welzijn), na het ABP het grootste pensioenfonds van ons land. Mevrouw Kellermann heeft haar sporen verdiend en ik heb het genoegen gehad haar een paar keer te ontmoeten.

Ze is ongetwijfeld een bekwaam bestuurder en heel integer. De titel van het artikel was een citaat: ‘Of duurzaam goed is voor rendement? Die vraag is zó 2010’. Ik wil graag enkele kritische kanttekeningen plaatsen.

Sinds 2007 heeft PFZW de pensioenen slechts twee keer, overigens onvolledig, geïndexeerd. PFZW is daarin niet het enige pensioenfonds, maar het FD-interview was nu eenmaal met hun voorzitter. In de 12 jaar sinds 2007 is de reële waarde van een PFZW-pensioen door het achterwege blijven van indexaties met meer dan 20 procent uitgehold. 

De dekkingsgraad bedroeg in oktober 88,5 procent (eind 2007 was dat nog 148 procent). Kortingen dreigen en bij een dergelijke dekkingsgraad zal PFZW niet snel tot regelmatige indexatie over kunnen gaan. Een verder verlies aan koopkracht, waarschijnlijk fors, ligt in het verschiet. Maar ja, de verwachtingen van een waardevast pensioen waren ‘zo 2010’… Hier voltrekt zich een debacle van ongekende omvang. Op de een of andere manier ontgaat velen de urgentie echter.

Natuurlijk ligt die uitholling van de koopkracht niet aan het duurzaamheidsbeleid. De beleggingsrendementen zijn al die jaren heel fatsoenlijk geweest. Daar heeft mijn schoonzus die in de zorg werkt echter geen boodschap aan. Als die met pensioen gaat, heeft ze fors minder te besteden dan ze rond 2010 mocht verwachten. 

Prioriteitstelling

Het interview met mevrouw Kellermann roept vragen op over de prioriteitstelling bij onze pensioenfondsen. Op de website van PFZW is het bijvoorbeeld veel makkelijker iets te vinden over hoe met het pensioengeld gepoogd wordt de wereld te verbeteren dan wat het bestuur denkt te gaan doen aan het geleden en nog te verwachten koopkrachtverlies. 

Een bezoeker van de website krijgt het gevoel dat je erg goed zit bij PFZW. In het FD zegt mevrouw Kellermann ‘wat heb je aan een mooie pensioenuitkering (ja, ‘mooie pensioenuitkering’, dat staat er werkelijk) als de wereld om je heen onleefbaar is?’ Daar kun je tegenover stellen: wat heb je aan een leefbare wereld om je heen als je onvoldoende inkomen hebt om fatsoenlijk te kunnen leven?

Een betere wereld; echt?

En hoe zit het dan met het verbeteren van de wereld? Daar gaat het interview immers over. Ten behoeve van een betere wereld heeft PFZW aandelen verkocht van bedrijven die veel CO2 uitstoten. Die worden ‘de zwaarste vervuilers’ genoemd. Of je CO2, de meest essentiële bouwsteen van leven, een vervuiler kunt noemen, is de vraag, maar dat is wellicht semantiek. 

Letterlijk staat er: ‘We hebben de afgelopen vijf jaar de uitstoot al met 51 procent verminderd…’ Wat bedoeld wordt, is dat PFZW de aandelen in bedrijven die veel CO2 uitstoten op de beurs heeft verkocht aan andere beleggers, die deze stukken nu in hun portefeuille hebben. Hierdoor is de uitstoot van deze bedrijven natuurlijk niet met 51 procent verminderd.

Er gaat misschien een signaalwerking van uit naar de bedrijven in kwestie en naar andere beleggers. De daadwerkelijke effectiviteit van dergelijk beleid is vooralsnog echter onduidelijk. Zo lijken ‘niet-duurzame bedrijven’ nog onverminderd toegang tot de kapitaalmarkt te hebben, zo blijkt uit een recent onderzoek van Blitz, Swinkels en Van Zanten.

Het is daardoor twijfelachtig of de wereld er dan ook maar één haar beter op is geworden toen PFZW die aandelen verkocht, zoals het interview met mevrouw Kellermann suggereert.

Wees eerlijk en reflecteer kritisch

Ik heb er echt niets op tegen dat iemand probeert de wereld beter te maken en kennelijk heeft PFZW de ambitie om hierin een voortrekkersrol te vervullen. Maar wees eerlijk en reflecteer kritisch op de resultaten. Van jezelf schouderklopjes geven wordt de wereld niet beter, ook al denken anderen misschien dat je goed bezig bent.

Het is ironisch dat een groot pensioenfonds veel energie en aandacht steekt in hoe het relevanter kan zijn voor het wel en wee van de wereld, terwijl het door de uitholling van de waarde van de pensioenen voor de deelnemers feitelijk steeds minder relevant wordt. Misschien dat bestuurders van pensioenfondsen zich weer eens wat meer met hun kerntaak kunnen gaan bezighouden, namelijk het leveren van waardevaste pensioenen. Wat meer evenwicht in de aandacht voor beide zaken zou in ieder geval niet misstaan.

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom van ABN Amro. Hij schrijft wekelijks voor Fondsnieuws over economie en markten. Meer informatie over zijn visie kunt u lezen op Crystal Clear Economics.