Redden of laten omvallen, dat is de kwestie


Toen de coronacrisis uitbrak en de lockdown begon, reageerde de regering snel met ondersteuningsmaatregelen. Het doel was om blijvende schade aan de economie te voorkomen door bedrijven te steunen en op die manier banen te behouden. In mijn optiek een goede beleidsreactie. Zo bleven bedrijven die te maken kregen met plotselinge, maar naar verwachting tijdelijke vraaguitval op de been.

De mate en duur van de vraaguitval verschillen per sector. In sommige sectoren zal veranderd gedrag er wellicht toe leiden dat de vraag langdurig lager zal blijven dan voor de crisis. Is het dan verstandig bedrijven overeind te houden of is het beter ze te laten omvallen?

Luchtvaart in het nauw

Neem nou de luchtvaart. Voor de crisis was er volgens flightradar24.com een groei van ruim 5 procent van het mondiale aantal commerciële vluchten ten opzichte van 2019. Dat zakte vervolgens naar -75 procent medio april. Geleidelijk volgde herstel, maar al sinds begin augustus is er geen sprake meer van verbetering en blijft de vergelijking met vorig jaar hangen rond -40 tot -45 procent. Dat cijfer wordt waarschijnlijk nog gunstig beïnvloed door een opleving in de Chinese economie en het geeft dus voor ons deel van de wereld misschien een te rooskleurig beeld.

De cijfers van Schiphol zijn slechter dan het mondiale totaal. In april was het aantal vluchten van en naar Schiphol bijna 90 procent lager dan een jaar eerder en het aantal passagiers zelfs een nauwelijks voorstelbare 97,9 procent lager. Inmiddels is er enige verbetering, maar in augustus was het aantal vluchten nog altijd bijna 50 procent lager dan in augustus 2019 en het aantal passagiers bijna 73 procent lager. 

Een zeer forse vraaguitval zou ook zomaar enkele jaren kunnen gaan duren. Op korte termijn speelt het oplopend aantal besmettingen in Europa. Op langere termijn, wanneer het virus is overwonnen, is het de vraag hoe comfortabel mensen zich zullen voelen in een vliegtuig terwijl bedrijven het vergaderen op afstand hebben omarmd. 

Houdbaarheid van het verdienmodel

Vorige week deed ik een presentatie in de vorm van een webinar voor leden van TMA, Turnaround Management Association Nederland. Die leden houden zich onder andere bezig met het begeleiden van bedrijven in de problemen, tot en met het afwikkelen van faillissement. In tegenstelling tot wat zij hadden verwacht, is het aantal faillissementen dit jaar niet gestegen maar tot nog toe juist gedaald. Stilte voor de storm, denken de meeste TMA leden en daarin hebben ze waarschijnlijk gelijk. Hoe langer de vraaguitval duurt, des te groter de kans op omvallen van een bedrijf, zeker in sectoren waar bedrijven hoge vaste kosten hebben. 

Inmiddels wordt ook wel betoogd dat het overeind houden van bedrijven alleen maar leidt tot ‘zombiebedrijven’ die totaal afhankelijk zijn van overheidssteun of van bijvoorbeeld van de extreem lage rente. Het is te rechtvaardigen om het risico op het ontstaan van zombiebedrijven te nemen als de problemen van tijdelijke aard zijn. Maar als het veel langer gaat duren, zal de groeidynamiek van de hele economie worden aangetast. Zombiebedrijven innoveren slecht en er blijft te veel werkgelegenheid in stand bij bedrijven die weinig of geen productiviteitsstijging kunnen boeken. Dat voorkomt dat mensen naar meer productieve sectoren stromen. 

Permanente gedragsverandering 

Anders dan bij eerdere recessies denk ik dat dit keer sprake zal zijn van langdurig, misschien wel permanent veranderd gedrag van consumenten en bedrijven. Meer dan bij eerdere recessies zal daarom het verdienmodel van een aantal bedrijven dit keer fundamenteel of tenminste zeer langdurig zijn aangetast.

Er zullen hier salomonsoordelen moeten worden geveld, maar uiteindelijk moeten we onder ogen zien dat niet elk bedrijf gered kan of moet worden. Zij die zich niet voldoende of niet snel genoeg kunnen aanpassen, hebben geen bestaansrecht. Het is de soms harde realiteit van de markteconomie.

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom van ABN Amro. Hij schrijft wekelijks voor Fondsnieuws over economie en markten. Meer informatie over zijn visie kunt u lezen op Crystal Clear Economics.