To shock or not to shock, that’s the question


Toen vorig jaar de pandemie uitbrak en de economische bedrijvigheid instortte door de vrees voor het virus en de beperkingen op het openbare leven, besloten beleidsmakers razendsnel tot ongekende steun. De aanpak strategie daarbij verschilde sterk tussen Europa enerzijds en de VS anderzijds.

In Europa werd door regelingen zoals de Duitse deeltijd-WW en de NOW bij ons gepoogd banen te beschermen. Zoveel mogelijk werknemers bleven zo in dienst van hun werkgevers en de loonkosten werden deels verschoven naar de overheidsfinanciën. 

In de VS werden niet banen, maar inkomens beschermd door werkloosheidsuitkeringen tijdelijk fors te verhogen en makkelijker toegankelijk te maken. Bovendien deelde eerst de regering Trump en later de regering Biden gratis geld uit door Amerikanen cheques per post te sturen. 

Die Amerikaanse aanpak was duurder dan de onze, ongetwijfeld mede door die cheques. Ons begrotingstekort verslechterde in 2020 met zo’n 6 procentpunt BBP ten opzichte van 2019, het Amerikaanse met maar liefst 10%-punt.

Een veel grotere schok in de VS

Uiteraard leidde het verschil in aanpak tot heel andere uitkomsten. In de VS verloren meer dan 25 miljoen mensen hun baan in slechts twee maanden tijd, dat was bijna 16 procent van de werkgelegenheid, een absoluut record in de Amerikaanse geschiedenis. Het werkloosheidspercentage explodeerde van 3,5 naar 14,8 procxent. In Nederland ging ‘slechts’ 2,2 procent van de werkgelegenheid verloren en steeg het werkloosheidspercentage van 2,9 naar 4,6 procexnt.

Inmiddels is het herstel al even gaande. Bij ons is het aantal banen nu iets groter dan voor de pandemie en is het werkloosheidspercentage min of meer gelijk aan dat voor de pandemie. De arbeidsmarkt is ongekend krap: er zijn 126 vacatures voor elke 100 werklozen. In de VS zijn er nog altijd zo’n 3,5 miljoen minder banen dan voor de pandemie. Toch zijn er wel 160 vacatures voor elke 100 werklozen en is de arbeidsmarkt dus eigenlijk krapper dan bij ons. In tegenstelling tot bij ons zijn in de VS velen van de arbeidsmarkt verdwenen. Wellicht willen mensen die vrees hebben besmet te raken en zich daarom niet op de arbeidsmarkt melden te zijner tijd weer aan het werk. Ook, lijkt het erop dat veel mensen vervroegd met pensioen zijn gegaan.

Mede daardoor is de Amerikaanse arbeidsmarkt momenteel zo krap dat veel mensen er financieel op vooruit kunnen gaan door van baan te veranderen. Dat wordt dan ook op grote schaal gedaan. Vooral jongeren profiteren. Terwijl de uurlonen volgens cijfers van de Atlanta Fed gemiddeld 3,7% hoger zijn dan een jaar geleden is dat voor 16-24-jarigen zelfs 10,1%. Die lijken dus op grote schaal laagbetaalde banen in te ruilen voor beter betaalde banen.

Welke aanpak is beter?

Pas op de langere termijn kan er wat zinnigs gezegd worden over welke aanpak de voorkeur verdient. In Nederland zijn we per saldo best tevreden over hoe het beleid heeft uitgepakt. Hoewel ons sociale vangnet beter is dan het Amerikaanse denk ik dat een stijging van de werkloosheid tot bijna 15 procent, zelfs als dat tijdelijk was geweest, sociaal en politiek onacceptabel zou worden gevonden. 

In de VS is veel van de economische en financiële onzekerheid die door de pandemie is veroorzaakt gedragen door het leger mensen dat hun baan verloor, al kregen ze daarbij inkomenssteun. Daar staat tegenover dat Amerikaanse bedrijven sneller de kosten konden reduceren dan de Nederlandse en hadden ze zo de handen vrij voor het zoeken naar levensvatbare verdienmodellen.

Bij ons is meer onzekerheid gedragen door ondernemingen die weliswaar steun kregen, maar minder bewegingsvrijheid hadden dan de Amerikaanse om te herstructureren. Om aanspraak op de NOW-steun te maken, moe(s)ten ze het personeel immers op de loonlijst houden. 

De grotere krapte op de arbeidsmarkt in de VS leidt momenteel tot hogere loonstijgingen en het risico dat de inflatie langer ongewenst hoog blijft, is in de VS groter dan bij ons. Tegelijkertijd zou het mij helemaal niet verbazen als de veel grotere schok op de Amerikaanse arbeidsmarkt uiteindelijk economische dynamiek en een hoger groeipotentieel met zich meebrengt.
 

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom van ABN Amro. Hij schrijft wekelijks voor Fondsnieuws over (de gevolgen van het coronavirus voor) economie en markten. Meer informatie over zijn visie kunt u lezen op Crystal Clear Economics.