De economie op zijn kop


Normaal worden schulden afgebouwd in tijden van economische voorspoed. Nu niet. Normaal stijgt de inflatie als spanningen in de economie oplopen. Nu niet.

Normaal krijg je rente op je spaarrekening. Nu niet.

Normaal heb je renteverschillen die zich verhouden tot de onderliggende risico’s. Nu niet.

Normaal verlagen centrale banken de rente pas als de economie in een recessie is beland. Nu niet.

Normaal zijn de VS voor vrijhandel. Nu niet.

Normaal betaal je rente als je geld leent. Nu steeds minder vaak.

En normaal zijn de waarderingen van aandelen altijd wel enigszins gebaseerd op de onderliggende fundamentals. Nu nauwelijks.

Er is maar een conclusie mogelijk: dit zijn abnormale tijden. De gangbare economische theorie staat volledig op zijn kop. En wat te lang op zijn kop staat, valt onherroepelijk een keer om. Mogelijk met een hoop schade.

Abnormaal

Ogenschijnlijk gaat het al een behoorlijk aantal jaren weer heel voorspoedig met de mondiale economie. De snelheid van het herstel na de Grote Financiële Crisis die de economie in 2008 op haar kop zette viel weliswaar fors tegen, maar voor de meeste Westerse landen geldt dat we toch een heel eind op de goede weg zijn. De werkloosheid is gedaald, de beurzen en de huizenprijzen zijn weer terug of hoger dan het niveau van voor de crisis.

Geen vuiltje aan de lucht, zou je zeggen, maar schijn bedriegt. Het monetaire medicijn dat de patiënt in 2008 en 2009 kreeg ingespoten, wordt nog steeds toegediend. Bij de eerste de beste poging om het middel af te bouwen begon het geheel te wankelen als gevolg van dalende beurskoersen. En prompt werd weer extra liquiditeit ingespoten. De bijwerkingen zijn enorm. De schuldenberg neemt schrikbarend toe omdat lenen door de overvloedige liquiditeit nog nooit zo goedkoop was. De extreem lage rente geeft schuldenaars, zoals bijvoorbeeld landen als Italië, geen enkele prikkel om hun schulden af te bouwen, terwijl ondertussen meer dan 25 procent van de wereldwijd uitstaande obligaties een negatief rendement biedt.

Tegelijkertijd heeft de groei, die in veel landen onderhand tegen de grens aanloopt van wat mogelijk is gezien de krapte op de arbeidsmarkt, nog nauwelijks geleid tot substantiële inflatie. En dus zien centrale banken geen aanleiding hun monetaire beleid aan te passen, waardoor ook aandelenprijzen kunnen doorstijgen.

Voeg daarbij een Amerikaanse president die zich keert tegen vrijhandel, en de economie staat volledig op zijn kop. De druk op het hoofd neemt ondertussen toe en de voeten worden gevoelloos.

Duizelig en instabiel

Tja, en probeer dan maar weer eens op je voeten te gaan staan. Ik weet uit ervaring dat dit lang niet meevalt en ik vermoed dat dit voor een economie niet anders zal zijn.

Als het economische tij keert, kan – normaal gesproken - een zachte landing worden ingezet door monetair te verruimen en budgettair bij te springen. Monetair zijn we met z’n allen wel zo ongeveer uitverruimd, mag uit het voorgaande duidelijk zijn. Budgettair bijspringen is voor landen als Nederland en Duitsland nog wel mogelijk, maar voor de nog altijd met afstand grootste economie ter wereld, de VS, wordt dit steeds hachelijker.

Omvallen is bepaald geen wenkend perspectief, dus ik snap dat beleidsmakers dit moment zo lang mogelijk willen uitstellen. Uiteindelijk is een val echter onvermijdelijk en hoe langer we daarop wachten, hoe harder hij mogelijk wordt. Mijn advies zou daarom zijn om door de zure appel heen te bijten en zo snel mogelijk weer op onze beide benen te gaan staan. We zullen ongetwijfeld een tijdje flink duizelig zijn - lees economisch pijn lijden – maar dat zullen we moeten accepteren. En die pijn treft vooral de financiële zeepbellen waar nu telkenmale lucht wordt bijgeblazen als er een gaatje in wordt geprikt.

Als de duizeligheid dan wat is weggetrokken, dan moesten we onze economische inzichten maar eens goed tegen het licht houden. Want dat die enige bijstelling behoeven, staat voor mij als een paal boven water. Meer mensen lijken dat idee te hebben, zoals de Amerikaanse CEO’s die zelf aangeven dat aandeelhouderswaarde niet meer op de eerste plaats moet komen.

Of is dìt de wereld op de kop?

In ieder geval, in een volgende column geef ik daartoe graag een voorzet voor een economie die met een zachte landing weer op zijn pootjes terecht komt.

Hans Stegeman is econoom en werkt bij Triodos Investment Management.