Zwart, ziek en groen


Sinds Nassim Taleb het concept van de zwarte zwanen heeft gemunt, zien analisten te pas en te onpas zwarte zwanen in het zwanenmeer. Elk jaar worden nieuwe zwarte zwanen ontdekt, en vele oudere zwarte zwanen blijven ook goed in het zicht van de analisten zwemmen. De bank der centrale banken, de BIS, had onlangs zelfs een primeur door een nieuwe zwanensoort te spotten: de groene zwaan.

En zo raakt het meer voller en voller. Maar daar waar een zwaluw nog geen zomer maakt, is  een zwarte zwaan voldoende om een algehele paniek te veroorzaken en het hele zwanenmeer leeg te laten lopen. Een zieke zwaan, die de rest heeft aangestoken. Zie hier de huidige beursontwikkeling.

Zwarte zwanen bestaan

Met zwarte zwanen doelde Taleb op enkele zeer onwaarschijnlijke maar desalniettemin mogelijke gebeurtenissen die grote invloed kunnen hebben op zowel de reële economie als de financiële markten en die alleen achteraf goed kunnen worden verklaard. Verschillende analisten houden al jaren lijstjes bij van mogelijke zwarte zwanen. De analisten van Société Générale hebben bijvoorbeeld elk jaar een ‘Swan-chart’ in hun jaarlijkse outlook. Een hevige no-deal Brexit, een stevige marktcorrectie of een escalatie van de Chinees-Amerikaanse handelsoorlog waren vorig jaar hun ‘zwarte zwanen’. 

Het punt dat Taleb wilde maken met zijn zwarte zwanen was dat je geen normaalverdeling op de effecten kon plakken: een kleine kans maar een enorme impact geeft een enorme ‘staart’ aan de verdeling: je moet je juist indekken tegen dit soort zwarte zwanen en dat kan je niet doen door alleen maar naar het verleden te kijken.

En daar ging het afgelopen jaren natuurlijk mis: welke zwarte zwaan er ook voorbij zwom in het meer, de monetaire autoriteiten losten het wel op. Geen enkele reden tot voorzichtigheid.

Groene familieleden

En recent kwam de Bank of International Settlements met een nieuw lid van de zwanenfamilie, de groene zwanen. Volgens deze bank der banken zijn groene of klimaatzwanen in veel opzichten hetzelfde als zwarte zwanen. Klimaatgerelateerde risico’s kennen ook een grote onzekerheid en complexiteit waarbij geen zekerheden ontleend kunnen worden aan het verleden en waarbij extreme effecten zeker niet kunnen worden uitgesloten.

Er zijn echter ook duidelijke verschillen. De groene zwanen, de effecten van klimaatverandering, zullen zeer waarschijnlijk verschijnen. Daarom is het ook logischer dan bij zwarte zwanen om alvast actie te ondernemen, ongeacht de exacte omvang en verschijningsvorm. Een ander verschil is dat groene zwanen gevaarlijker zijn dan de meeste zwarte zwanen.

Waar de laatste vooral (in de definitie van Taleb) een bedreiging voor ons financiële stelsel zijn, bedreigen de groene zwanen mogelijk de gehele mensheid. Daarbij zijn groene zwanen ook aanzienlijk complexer dan zwarte zwanen. Het gaat niet alleen om de complexiteit van het financieel stelsel, maar om de complexe interactie tussen economie, (geo-)politiek, het ecosysteem en sociale dynamiek. Dit toont de urgentie voor passende (voorzorgs) maatregelen. 

Witte zwaan gezocht

Die zwanen kunnen zwemmen wat ze willen, maar zolang niemand echt naar ze omkijkt maakt het geen snars uit. Dat hebben we bij de zwarte zwanen van de afgelopen jaren wel gezien, van Brexit tot handelsoorlog. En ook die groene zwanen weten nog niet echt veel indruk te maken.

Maar nu één van die zwarte zwanen koortsig en kortademig in China aan land is gekropen, blijken de andere zwanen niet immuun. En is risico opeens weer heel relevant. Het lijkt alsof alle zwanen nu zo snel mogelijk op de kant willen klimmen om gezien te worden.

Rest de vraag: zijn er nog witte zwanen om de boel weer wat te kalmeren?

Hans Stegeman is econoom en werkt bij Triodos Investment Management.