Debat: De Jong wijst ‘socialistische heilstaat’ Weijand af


'Wouter Weijand en ik kennen elkaar goed, we zijn ex-collega’s. We zijn het vaak met elkaar eens, maar niet altijd. In zijn column op Fondsnieuws betoogt hij dat de overheidssteun die nu aan bedrijven wordt verleend, zal moeten leiden tot een grootscheepse overheveling van bezit dat nu in particuliere handen is naar de overheid.
Han de Jong

De rechtvaardiging ervoor is dat de gemeenschap, de belastingbetaler dus, uiteindelijk opdraait voor de kosten. In ruil daarvoor moet de gemeenschap het eigendom verwerven.

Ik begrijp werkelijk helemaal niets van die redenering. Of beter, ik begrijp hem wel, maar ben ervan overtuigd dat er geen snars van klopt. Ik voel zelfs een golf van woede in mij opkomen wanneer ik het lees. Eerder ben ik geneigd de redenering van Wouter om te draaien, maar dat leg ik verderop uit.

Schadebeperking

Als een onderneming door eigen toedoen in de problemen komt of door bijvoorbeeld fundamentele problemen in de sector overheidssteun krijgt om te overleven, dan is het logisch dat het eigendom verschuift. Maar het gaat hier niet om verkeerd ondernemerschap of normaal ondernemersrisico. Natuurlijk, sommige bedrijven vallen wel heel snel om. Maar wie gaat er in zijn bedrijfsvoering vanuit dat de omzet van de ene op de andere dag volledig weg kan vallen? Hoe lang kan het family office waar Wouter werkt overleven als alle klanten van de ene op de andere dag vertrekken en alle inkomsten verdwijnen?

De steun van de overheid is erop gericht de blijvende schade aan de economie zoveel mogelijk te beperken waardoor we weer vlot kunnen herstellen wanneer we weer aan het werk kunnen. Het is tijdelijke hulp in het belang van de gemeenschap. Het gaat er niet om eigenaren te spekken. 

Waarom aandeelhouder onteigenen?

Bovendien, het zijn niet alleen bedrijven die worden ondersteund. Als die steun er niet zou zijn, zouden enorme aantallen mensen werkloos worden. In de VS hebben in de laatste vier weken ruim 22 miljoen mensen zich gemeld voor een werkloosheidsuitkering. Dat is 14 procent van alle mensen die voor de crisis in loondienst werkten. Wij kiezen in verband met de andere inrichting van onze arbeidsmarkt voor een iets andere aanpak waardoor het lijkt alsof het geld vooral naar bedrijven gaat, maar dat is niet zo. Grote bedragen gaan via bedrijven uiteindelijk naar werknemers die werkeloos zijn, maar niet werkloos. Wouter hekelt bedrijven die onvoldoende buffers hadden. En gezinnen dan?

Als je de redenering van Wouter volgt, is het dan ook niet logisch om aan de mensen die hun inkomen nu feitelijk van de overheid krijgen allerlei eisen te stellen? Mogen mensen die te zwaar zijn of die roken wel (indirect) overheidsgeld krijgen? Moeten mensen die hun inkomen feitelijk van de overheid krijgen niet een app op hun telefoon downloaden om te zien of ze genoeg bewegen, genoeg slapen en gezond eten? Ik geloof niet dat we echt naar zo’n samenleving willen.

En als werknemers moeten worden beschermd, waarom moeten aandeelhouders dan juist worden onteigend? Betalen bedrijven en aandeelhouders geen belasting?

Daag overheid voor de rechter 

Ik vraag me af of je de redenering van Wouter niet moet omdraaien. Het RIVM heeft de dreiging aanvankelijk enorm onderschat. En de regering heeft de zaak aanvankelijk veel te licht opgevat. Vervolgens heeft de regering de economie op slot gegooid.

Is de regering dan ook niet verantwoordelijk voor de economische gevolgen? Stel: ik heb een goed lopend bedrijf. Vervolgens zet de overheid mijn bedrijf stil. Dan dreig ik om te vallen, maar de overheid schiet te hulp. Geeft ze dat het recht om mij te onteigenen? Zouden ondernemers de overheid niet voor de rechter moeten dagen voor het onnodig kapot maken van hun bedrijf? 

We leven in een redelijk goed functionerende sociale markteconomie. Laten we deze crisis in hemelsnaam niet gebruiken om de socialistische heilstaat van Wouter te creëren.'

Han de Jong is de voormalige hoofdeconoom van ABN Amro. Hij schrijft wekelijks een bijdrage voor Fondsnieuws. Hier reageert hij op een column van zijn vroegere collega Wouter Weijand, waar De Jong het mee oneens is.